شناخت پرورش گوسفند و اهمیت آن

به علت عدم آگاهی گوسفندداران ایرانی اغلب گوسفندان ایرانی اصالت خود را از دست داده و به صورت ناخالص در آمده اند.
دامنه های سلسله جبال زاگرس در جنوب غربی و مرکز و سلسله جبال البرز در شمال ایران مناطق مناسبی برای پرورش گوسفند در ایران هستند.
محاسن و معایب پرورش گوسفند

محاسن:
1. گوسفند یک حیوان نسبتاً خوش بنیه ای است که آب و هوای متغییر و خشک را تحمل می کند و با فقیرترین علوفه و غذل ها را رشد خود ادامه می دهد.
2. بوسیله گوسفند می توان زمین های نا مرغوبی که برای کشت و زرع مناسب نیست با ایجاد مرتع مصنوعی مورد استفاده قرار داد.
3. گوسفند در مقایسه با سایر دام ها به جیره نگهداری کمتری احتیاج دارد و بیشتر غذایی را که دریافت می کند صرف تولید رشد و نمو خود مینماید. به همین سبب در بیشتر کشورهای دنیا از نقطه نظر اقتصادی در رتبه اول قرار دارد.
4. انواع فرآورده های گوسفند را در تمام طول سال می توان به بازار عرضه کرد، به همین جهت دامدار کمتر با مشکلات مالی مواجه می شود.
5. برگشت سرمایه نسبتاً سریع است، به عنوان مثال بره را در 3 ماهگی یعنی 8 ماه پس از آبستنی می توان فروخت.
6. عادت گوسفند از نظر دفع فضولات و به ویژه در نقاط مرتفع چراگاه و مرتع از نظر تقویت و کود دهی خاک مورد توجه و اهمیت است.
7. پشم حاصله را می توان به راحتی انبار کرد و در زمان مناسب به بازار عرضه کرد یا به مسافت های دور فرستاد.
8. چربی خالص پشم (لالولین) که از پساب حاصله از شستشوی پشم به وسیله روش های شیمیایی جدا می گردد به عنوان مخلوط کننده کرم های آرایشی و طبی استفاده می گردد.

معایب:1. گوسفند معمولاً از نظر حیوانات مهاجم به ویژه سگ و گرگ در معرض مخاطره است.
2. گوسفند در برابر آسیب ها و بیماری ها و به ویژه عوارض انگلی نسبت به سایر دامها بیشتر حساس است.
3. حرفه چوپانی از نظر اجتماعی چندان چشمگیر نیست و به همین جهت سیستم چوپانی پرورش گوسفند معمولاً با کمبود افراد مجرب مواجه است.
4. الیاف مصنوعی که از ترکیبات شیمیایی و رزین تولید می شود می تواند به عنوان ماده جایگزین پشم با آن رقابت نماید.

اهمیت استفاره از مراتع در پرورش گوسفند

در بیشتر مناطق دنیا پروش گوسفند به صورت چرای آزاد یعنی به شکل همان سنت اولیه انسان با استفاده از مراتع طبیعی انجام می پذیرد.

انواع چرا

1. چرای گسترده یا آزاد: به دو نوع نوع گسترده نسبی و مطلق تقسیم می گردد که در نوع اول گله در کل طول سال در کل مرتع چرا می کند ولی در حالت دوم قسمتی از مرتع برای جمع آوری غذای زمستانی حفظ می گردد.
2. چرای انتقالی یا بسته: در این روش مرتع به وسیله حصار به قطعات مختلفی تقسیم می گردد و گوسفندان در هر ایامی از سال در قسمتی از مرتع به سر می برند. از تفاوت هایی که این روش با روش گسترده دارد این است که به علت بسته بودن گیاهان نا مطبوع هم به مصرف گوسفند میرسد.
3. چرای مخلوط : گاهی اوقاط و بر حسب شرایط می توان حیوان دیگری را در چرای گوسفند وارد ساخت، از انواع چرای مخلوط می توان چرای گوسفند و گاو،میش و بره نام برد.

موقع چرا

معمولاً گوسفند از اوایل فصل بهار قادر به انتقال به چراگاه می باشد و اگر چه انتخاب زمان انتقال در هر نقطه بستگی به شرایط آب و هوایی، ارتفاع، نوع خاک و بالاخره نوع گیاه دارد ولی توجه به دو نکته لازم و ضروری است. اولاً آن که گیاهان سمی در بهار زودتر از سایر گیاهان ظاهر می شوند و پیش چرای گوسفند در این مناطق می تواند باعث تلفاتی در گله گردد. ثانیاً هنگامی می توان از چراگاه استفاده نمود که ارتفاع ساقه های علوفه دست کم به 10 تا 12 سانت رسیده باشد. با این ترتیب هر قدر در عقب انداختن چرا به اواسط بهار سعی شود در حفظ و نگهداری مرتع تلاش بیشتری مبذول گردیده.

ظرفیت چرای مرتع

بر حسب تعریف، حداکثر تعداد گوسفندی که می تواند در در هر سال در محدوده خاصی و در مدت معینی چرا کند و سطح تولید مرتع از نظر کمیت و کیفیت تغییر نکند ظرفیت چرای مرتع نامیده می شود.
مدت معین چرا از نظر آنکه در سطح تولید مرتع تغییری حاصل نگردد در ایران به صورت متوسط حدود 100 روز است.
بر اساس آخرین آمار تعداد دام موجود در کشور حدود 80 میلیون واحد دامی است و که از این تعداد با توجه به ضریب وابستکی انواع مختلف دام به مرتع حدودو 50 میلیون واحد دامی کشور کاملاً وابسته به مراتع می باشند که براساس موجود حدود 5/35 میلیون واحد دامی اضافه در مراتع چرا می کنند یا به زبان دیگر میتوان گفت از مراتع موجود 3 تا 5/3 برابر ظرفیت مجازبهره برداری می شود که این باعث تخریب و کاهش مراتع می گردد.

شناسایی و قضاوت گوسفند
ابتدا باید هدف از پرورش را مشخص نمود سپس نژاد را انتخاب کرد.معمولاً دو صت را با اولویت قرار دادن یکی از آنها در نظر می گیرند.(مانند زیر)

صفت اصلی
صفت فرعی

گوشت
پشم

پشم
گوشت

گوشت
شیر

شیر
پشم


جایگاه و تجهیزات لازم برای پرورش گوسفند

پرورش گوسفند در مقایسه با پرورش گاو به تجهیزات و امکانات کمتری احتیاج دارد و در اکثر کشورهای دنیا گوسفندان در بیشتر ایام سال به صورت آزاد پرورش می یابند و در فصل زمستان و ایام نا مساعد هوا در محیط های بسته به سر می برند. گوسفند حیوانی است که تنها از کوران باد و رطوبت نامناسب رنج میبرد و در برابر بسیاری از تغییرات جوی بردبار و مقاوم است. پس از احداث جایگاه باید به دسترسی آسان آب توجه داشت چرا که آب نیاز اولیه است.

آغل
تقسیمات داخلی آن باید به گونه ای باشد که بتوان آن را با توجه به نیاز و شرایط تغییر داد، مثالاً اگر دامدار مایل باشد فضایی برای نگهداری گوسفندان داشتی فراهم کند با اندک تغییراتی آن را فراهم کند. از جمله مسایلی که باید در نظر داشت عبارتند از دیوار چینی مناسب و نامساعد برای رشد هرگونه انگل، کف سازی محکم بادوام، غیرقابل نفوذ و غیر لغزنده، سقف سبک، ارزان و غیر قابل نفوذ برای جانوران،بهاربند با حصاربندی مناسب که همان حیاط آغل است، وسایل غذاخوری مدرن و کارآمد، نور و تهویه مناسب.

جایگاه باز
جایگاه باز عبارت است یک ساختمان مسقف که از چهار طرف باز است در نمونه مدرن آن دیوارهای جانبی از عدل های کاه و کف را به صورت نرده ای می سازند. این نوع جایگاه در بیشتر کشورها برای میش های داشتی استفاده می گردد ، مساحت لازم برای هر میش بالغ حدود 1 تا 5/1 مترمربع است و آخور و آبشخور به میزان لازم بر حسب تعداد گله تأمین می گردد.

جایگاه نیمه باز

عبارت است از یک ساختمان ساده که از سه طرف محصور شده و از یک طرف باز است و حیاطی در کنار دارد که گوسفندان در شرایط نامساعد جوی یا برای استرحت در قسمت مسقف بسر می برند.

قسمت های لازم دیگر

اتاق توزین دام، پشم چینی، بسته بندی پشم، ذخیره علوفه، توزین، نگهداری مواد کنسانتره و یا روزانه، محل تهیه غذای روزانه، نگهداری کود، نگهداری گوسفندان مریض، حمام دام، اتاق شیردوشی، اتاق کارگر و دفتر.

بلوغ و تولید مثل در گوسفند
بلوغ جنسی در بره نر، بستگی به عوامل متعددی دارد که به ترتیب عبارتند از وزن،سن،نژاد،آب و هوا،فصل تولد و غذا.
به نظر میرسد وزن حیوان بیش از سایر موارد در در این امر موثر باشد. احتمالاً مسئله تغذیه به این امر کمک می کند. به تجربه ثابت شده بره های پاییزه دیر تر از بره های بهاره به بلوغ می رسند. همچنین نژادهای درشت اندام دیرتر از نژادهای کوچک اندام به سن بلوغ میرسند. البته این صفت به خصوصیت نژادی هم مرتبط است. شرایط آب و هوا از نظردرجه حرارت و رطوبت در بلوغ بره ها موثر است. بطور کلی در شرایط ایران بره ها بین 6 تا 12 ماهگی به سن بلوغ رسیده و قادر به جفت گیری می باشند ولی از لحاظ بهره برداری و تولید نسل، از سن 18 ماهگی به بعد مورد بهره برداری قرار میگیرند.

روش های پرورش گوسفند

1. روش پرورش گوسفند نژاد خالص: دراین روش معمولاً فقط یک نوع نژاد خالص برای پرورش در نظر گرفته می شود و تمام مساعی در جهت تثبیت و تقویت نژاد مربوطه انجام می گیرد. قوچ های حاصله به مصرف کسانی که به صورت آمیخته گری به پرورش گوسفند پرداخته اند می رسد. این کار معمولاً سود اقتصادی چندانی ندارد و غالباً به صورت ذوقی یا توسط ارگان های دولتی انجام می گیرد. در ایران ایستگاه پرورش گوسفند عباس آباد مشد (30 کیلومتری جاده سرخس) وابسته به سازمان دامپروری کل کشور از جمله مراکزی است که در از نژاد خالص بلوچی پرورش داده می شود.
2. روش پرورش گوسفند به روش آمیخته گری: در اغلب کشور های دنیا از این روش برای پرورش استفاده می گردد. در این روش سعی می گردد دو نوع نژاد مطلوب مثلاً نژاد گوشتی و نژاد مناسب باروری با هم آمیخته می گردد و در نسل اول ژن های مطلوب ژن های ضعیف را کنار زده و بره حاصل از آمیزش این دو نژاد خالص بره ای خواهد بود که هم از لحاظ گوشتی و هم از لحاظ باروری مطلوب است ولی در نسل بعدی ژن های مطلوب ضعیف شده و ژن های نامطلوب غالب می گردد.
3. روش پرورش گوسفند در مزرعه: این روش نمونه ای از روش فشرده است که به جز مناطق عشایری ایران در بیشتر مناطق روستایی معمول و متداول است منظور اصلی در این روش اول تولید و فروش بره و در مرحله دوم تولید و عرضه پشم است. تعداد گله در این روش متغییر است و ممکن است بین 6 تا 500 رأس باشد. در این روش،نگهداری و مراقبت از گله بر عهده یک یا دو نفر مراقب است که کارهای دیگری هم در مزرعه دارند لزا در این روش توجه کافی به گله مبذول نمی گردد.
4. پرورش گوسفند به روش چرای آزاد: از این روش که به نام روش گسترده و یا متحرک نیز خوانده می شود در مناطقی استفاده می گردد که از آب و هوای معتدل برخوردار است و در مجاورت مراتع وسیع و پربار قرار ارند.در این روش در بیشتر کشورهای خارجی و مناطق عشایری ایران استفاده می گردد.
5. پرورش وسفند به روش چرای نیمه آزاد: شکل دیگری از روش فوق است در این روش از آغل برای نگهداری بره ها و گوسفندان در طول شب و فصول نامساعد سال یا به منظور پراربندی استفاده می گردد.
6. روش پرورش گوسفند به منظور پرواربندی: دراین روش بره هایی به منظور پرواربندی خریداری می گردد و با جیره غذایی مناسب برای فروش آماده میگردند. قیمت خرید بره ها حدود 50 تا 70 درصد کل مخارج پرواربندی را با توجه به مرگ ومیر های احتمالی تشکیل می دهد.

تولیدات عمده گوسفند
تولیدات عمده گوسفند عبارت است از : گوشت،پشم و چرم.

مقدمه

زنبورهای یک کندو شامل یک ملکه ، چند صد زنبور نر و چندین هزار زنبور کارگر می‌باشد. در تابستان و بهار که زنبورها فعالیت زیادی برای جمع آوری شیره دارند کندو ممکن است 7 - 5 کیلو زنبور داشته باشد و تعداد زنبورهای نر در این موقع زیادتر از هر موقع دیگر در کندو دیده شوند. هر یک از این دو نوع زنبور وظیفه خاصی دارند ولی منظوری که یک کندو تعقیب می‌نماید عبارت از بقای نسل و یا دفاع و نگهداری کندو می‌باشد و نظر انفرادی در بین نیست و هیچکدام از آنها در نتیجه سعی انفرادی قادر نیستند که برای مدت طولانی زنده بمانند و بنابراین هدف آنها بطور دسته جمعی انجام می‌گیرد.

زنبور ملکه

ملکه زنبور عسل به سادگی از کارگران و زنبور نر مشخص می‌شود. ملکه نسبتا درشت تر و درازتر از کارگران و درازتر از زنبوران نر است، ولی پهن‌تر از آنها نیست. از آنجا که شکم ملکه طویل و در سطح زیرین پهن است، طول بالهایش نسبت به بدن از بال کارگرها و زنبوران نر کوتاه تر است. نیش ملکه کمی خمیده است و نسبت به نیش کارگر دارای دندانه‌های کمتری است و فقط برای از بین بردن ملکه‌های رقیب بکار می‌رود. حرکت ملکه در حالت عادی ملایم است ولی در مواقع احتیاج می‌تواند با سرعت حرکت کند. تمام تخمهایی که در سلولها قرار دارد، بوسیله ملکه واحد کندو گذاشته می‌شود. این ملکه در جوانی در هوای آزاد با یک یا چند نر پشت سر هم جفتگیری و برای خود تا آخر عمر اسپرم ذخیره می‌کند.

فصل پرورش زنبورها

فصل پرورش نوزادان در شرایط آب و هوایی معتدل ، به مقدار کم ، از اواسط دیماه شروع شده مرتب توسعه می‌یابد و اوایل اردیبهشت به حداکثر خود می‌رسد. در صورتی که شرایط اجازه دهد، فعالیت تولید مثل آنها ، به همین وضع ، تا اواخر خرداد ماه ادامه پیدا می‌کند و از آن به بعد رو به نقصان می‌گذارد. در ماههای آبان و آذر فعالیت زاد و ولد بکلی متوقف می گردد. نژادهای مختلف زنبورعسل از این حیث دارای خصوصیات متفاوت هستند. هنگامی که تولید مثل کلنی در حداکثر توسعه خود می‌باشد، یک ملکه ممکن است 1500 تا 2000 تخم در روز بگذارد.

پرورش ملکه

در یک کلنی زنبور عسل ، پرورش ملکه ممکن است به یکی از علل زیر صورت گیرد:

• نشاندن ملکه جدید به جای ملکه‌ای که به علت نامعلوم معدوم شده است.
  
  
• تعویض ملکه‌ای که پیر شده ولی هنوز مایل است فعالیت داشته باشد.
  
  
• برای ازدیاد کلنی یا بچه بیرون کردن.
  
  

Click on people's faces in the photo to tag them.

در هر یک از حالات فوق ، کارگزاران موقعی اقدام به ساختن خانه ملکه و پرورش آن می‌کنند که ماده بخصوص جلوگیری کننده به آنها نرسد. در حالت اول ، چندین ملکه در خانه‌های اضطراری که با تغییر شکل خانه کارگران ساخته شده، پرورش داده می‌شوند. در ابتدای ساختمان خانه اضطراری ، سلول اصلی بوسیله مایع بخصوصی که از غده زیر فکی کارگران ترشح می‌شود، انباشته شده، لارو داخل سلول اصلی در سطح آن شناور می‌شود. به این ترتیب ، لارو وارد قسمت ویژه‌ای که برای پرورش ملکه ترتیب داده شده می‌گردد.

لاروهایی که برای پرورش اضطراری ملکه انتخاب می‌شوند اغلب دو روزه هستند ولی لاروهای سه روزه هم می‌توان یافت. معمولا کارگران کوشش می‌کنند که در پرورش اضطراری ملکه از لاروهای مسن‌تر استفاده کنند. در صورتی که لارو انتخاب شده برای پرورش ملکه دو روزه باشد، در حدود 11 روز بعد ، ملکه کامل از سلول خارج می‌شود و اگر شرایط هوایی مساعد باشد، در فاصله 10 روز بعد جفت گیری کرده خود را برای تخم گذاری آماده می کند. در این صورت ، از وقتی که کندو ملکه‌ای را از دست می‌دهد تا هنگامی که ملکه تخمگذاری جانشین آن گردد حداقل سه هفته طول می‌کشد.

جفتگیری

ملکه باکره وقتی که تقریبا 5 -3 روزه است، قبل از پروازهای مخصوص جفتگیری پروازهای اکتشافی در اطراف کندو می‌نماید. جفتگیری معمولا در گرمترین اوقات روز صورت می‌گیرد. گاهی ملکه بعد از چند دقیقه جفتگیری کرده به کندو برمی‌گردد. مشاهده جفتگیری که مطمئنا در آسمان انجام می‌گیرد خیلی کم صورت گرفته است. زنبورهای نر در آسمان به سرعت در اطراف ملکه پرواز می‌کنند و هر یک کوشش دارند که خود را به او برسانند. این پرواز دسته جمعی مدتی بطور زیگزاگ ادامه دارد. زنبور نری که موفق به جفتگیری می‌شود آلت تناسلی و قسمتی از اعضای مربوط را از دست داده و می‌میرد.

در مدت کوتاهی که عمل جفتگیری انجام می‌گیرد، اسپرم نر به واژن ملکه وارد می‌شود. برای جلوگیری از خروج و ریزش اسپرم از واژن ، حشره نر بلافاصله دهانه خروجی واژن را با ماده ژلاتینی مخصوص مسدود می‌کند. اسپرماتوزوئیدها سپس به سمت کیسه اسپرم شناور و در آن متمرکز می‌شوند. در کیسه اسپرم ، اسپرماتوزوئیدها بطور منظم ، پهلوی هم و تقریبا بدون حرکت قرار می‌گیرند. ملکه معمولا قبل از اینکه شروع به تخم گذاری کند، چندین بار جفتگیری کرده به اندازه کافی برای آینده خود اسپرم ذخیره می‌کند.

تخمگذاری

کمی بعد از اینکه ملکه جفتگیری کرد، توجه کارگران نسبت به ملکه بیشتر می‌ شود. درهر جا که ملکه قرار گیرد حلقه‌ای از کارگران که اعضای آن مرتب تغییر می‌کند، تشکیل می‌گردد. زنبورهای کارگر جوان اقدام به تغذیه ملکه می‌کنند و بدن او را بوسیله شاخکهای خود لمس نموده با دهان می‌لیسند تا مواد مترشحه ملکه را دریافت کرده بین سایر زنبورها تقسیم کنند. ملکه هنگام تخمگذاری در روی شانه‌ها ، روی قاعده مشخصی حرکت می‌کند. ابتدا سر خود را وارد تک تک سلولها نموده آنها را آزمایش می‌کند و سپس تخمی در آن قرار می‌دهد. برای این منظور ، شکم خود را خم کرده انتهای آن را داخل سلول می‌کند.

دیدن ملکه

بعضی از مربیان وقت زیادی برای جستجوی ملکه صرف می‌نمایند ولی بهتر است به جای این کار اطلاع حاصل کنند که ملکه خوب کار می‌کند یا خیر. اگر در کندو به مقدار کافی نسل زنبور در مراحل مختلف دیده شود که در قابها بطور منظم برقرار شده‌اند، نشان می‌دهد که فعالیت ملکه رضایت بخش می‌باشد. بنابراین ، احتیاجی نیست که تمام کندو بازرسی شود و امتحان یکی دو قاب نسل کافی است. ولی اگر حتما لازم باشد که ملکه دیده شود باید کندو را با آرامش کامل باز نمود.

Click on people's faces in the photo to tag them.

وارد کردن ملکه تازه به کندو

این عمل به منظور تعویض ملکه صورت می‌گیرد. در این روش ، مربیان ملکه لازم را از موسسات تربیت ملکه خریداری و از آن استفاده می‌کنند. می‌توان تعویض ملکه را در هر موقع سال عملی نمود ولی اغلب آن را در اواخر دوره عسل کلی و یا در اوایل بهار انجام می‌دهند و معمولا در بهار ، هنگام جلوگیری از بچه دادن، به این کار اقدام می‌کنند. در هر صورت ، برای شروع به این کار ، باید نصف روز یا چند ساعت قبل از آن که ملکه جدید وارد شود، ملکه سابق را بگیرند و بیرون کنند.

لوازم مورد نیاز برای زنبورداری

یک کندوی خوب باید از ورود زنبورهای مهاجم جلوگیری کند. مقاوم در برابر اثرات مخرب نور خورشید و باران باشد. مانع از نفوذ موریانه‌ها گردد. اغلب کندوها چوبی هستند. قسمتهای مختلف یک کندو از پایین به با لا تخته تحتانی ، طبقه ، پنجره ملکه ، قابها و زیرسازی آنها ، صفحه جدا کننده ، سرپوش ، ابزارآلات زنبورداری لباس کار زنبورداری ، یک جفت پوتین یا چکمه خوب ،‌ یک جفت دستکش ، توری جهت پوشاندن صورت ، دودی یا دودکن ، کاردک زنبورداری ، کلاه ، برسی یا شاه پر ، قفس ملکه ، بچه گیر ، یک قوطی کبریت.

دودی یا Smoker زنبوران عسل تندخو به سادگی به زنبوردار اجازه خارج کردن عسل از کندو را نخواهند داد. برای تخفیف دادن حملات آنها و یا اداره کردن زنبوران زمانی که کندو مورد بازدید قرار می‌گیرد از وسیله‌ای به نام دودی یا دود کن استفاده می‌شود. برخی از دودکنها از قلع و برخی از مس یا استیل ضد زنگ ساخته شده‌اند و یک دودکن باید دمنده قوی و مخزن آتش مناسب داشته باشد. بسته‌های مقوای نازک ، گونی کنف خشک و بخصوص پوسیده ، تکه‌های پارچه یا لباس پشمی کهنه ، چوب پوسیده و پهن گاو بهترین سوختها برای دودکن به حساب می‌آیند.

تیتانوس

Tetanus

)Definition(.: دناروغۍ تعريف

تیتانوس يوه ساري حاده زخم لرونکي ناروغي ده چه دوجود دعضل تو دتقلصاتو سره چه دعامل د توکسین په

ذريعه په حیواناتو کي ظاهريږي انسان او څاروي پري اخته کیږي .

)Synonyms(: دناروغۍ مترادف نومونه

کزاز – چاندني: - Tetanus - Lock jaw

)History of disease( دناروغۍ تاريخچه

په واسطه دباغچي دهغي )Nicolaier( کلستريديوم تیتاني دلومړي ځل لپاره په کال ١٨٨٤ میلدي کي دنیکولير

سپین موږک څخه چه دباغچي دخاوري پواسط ککړه شوي وه دنا خالص وسط څخه

جداشوه

مخلوط کشت ته د حرارت ورکولو په زريعه نوموړي میکروب )Kitasato( .په ) ١٨٨٩ ( میلدي کال کي کیتاساتو

ئي په خالص ډول جداکړه.

اوکیتاساتودخپلوتحقیقاتو نتیجه دبکترياؤدتوکسین په ) von Behring( په) ١٨٩٠ (میلدي کال کي فون بهرينګ

هکله او دټولوڅخه مخکي دکلستريديوم تیتاني دتوکسین په هکله ئي چاپ ته ورسوله.څرنګه چه کلستريديوم تیتاني

په میزبان کي دتیتانوس ناروغي مشخص عليم منځته راوړي نوپه همدي دلیل دغیري هوازي سپورتولیدونکي

باسیلونوڅخه ښه پیژندل کیږي.

کلستروديوم تیتاني يو خوسامیکروب دي چه په معمولي خاوره، فضله موادو،ګردو غبار او دنړۍ په ټولوبرخوکي

پیداکیږي په انسانانو او حیواناتوکي دتیتانوس ناروغي منځته راوړي په اوسني وحت کي دتیتانوس ناروغۍ دعامل

انتشارپه طبیت کي دحفظ الصحي مراعت کولو اودواکسیناسیون منظم پروګرامونو تطبیقولوپه زريعه په پرمختللي

هیوادوکي دغه ناروغي دومره معمول ندي.

)Etiology( : دناروغۍ عامل

) Stick( هم وائي چه ديوي نازکي میلى يالرګي Bacillus Tetani دي چه ديته Clostridium tetani عامل ئي

٠.٥ ( مايکرون دي دغه بکتريا سپورداره، ګرام - ٤( مايکرون اوپراخوالى ئي ) ٠.٤ - په شکل وي اوږد والي ئي ) ٢

میزي کیږي دغه بکترياوي . حرکت داره دى او دا يتلین رنګ پواسطه رنګ آ ، )Anaerobic( ن ايروبیک . مثبت، ا

توکسین تولیدوي چه داتوکسین خورا وژونکي دي. ددي بکتريا سپور په خاوره کي په مناسبو شرايطو کي دڅوکالو

لپاره ژوندي پاتي کیدائي شي په اوله کي بکتريائي سپور دباسیل په انجامونو کي دننه خواته جوړيږي چه وروسته

مکمل انجامي او کره وي کیږي ددي قطر دباسیل څخه زيات او کله کله دوه برابره و ي

چه په نتیجه کي دباسیل ظاهري شکل دچلم سر يا ددټینس راکټ سره ورتوالي لري . دسپور تولید په مختلفو سويو

کي بفر سپور تشکیلوي او په بعضو )Ellner`s medium( کي توپیر لري په ځینو کلچري محیطونو کي .مثل پًه

اوږد وي کم اندازه سپور تولیدوي دمیکروب دحرکت او انتشار مخنیوي په جامد محیط Incubation نورو کي چه

څخه استفاده کیږي چه دغه بکتريا بي کپسوله کیږي او په زوړ کلچر کي د رنګ )Aggar( کي د) ٥( فیصده اګر

قبلولو خاصیت دل سه ورکوي او ګرام منفي کیږي .

دتیتانوس ناروغي په مقابل کي حساس حیوانات :.

دانسانانو په ګډون ټول تي لرونکي څاروي ددي ناروغي په مقابل کي حساس دي چه ټول تي لرونکي څاروي په

مختلفو درجو پدي ناروغي اخته کیږي يو سومه څاروي په اوله درجه کي دي ناروغي ته حساس دى اوپه دوهمه

درجه انسانان او نور تي لرونکي حیوانات ددي ناروغي په مقابل کي حساس دي مګر الوتونکي په طبعي ډول ددي

ناروغي په مقابل کي مقاوم دي علت ئي دادي چه دالوتونکو مغز دتیتانوس توکسین سره هیڅ تمائیل نلري او دنورو

حساسو حیواناتو مغز دتیتانو اسپاسمین سره تمائیل لري.

.: ) Epidemiology( اپیډيمو لوژي

کلستروديوم تیتاني چه دتیتانوس ناروغي عامل دي اوپه هغه خاوره کي چي دحیواني سرو څخه غني وي او هم

دحیوان په معده او وړو کولمو کي او دانسان په وړو کولمو کي وجود لري ددي بکتريا موجوديت په مختلفو خاورو

کي متفاوت دي خو تر اوسه ئي علت معلوم ندي.

څرنګه چه دتیتانوس ناروغي په ټوله نړۍ کي موجوده ده چه له دي جملى څخه ځني ساحي لکه دامريکي متحده

په غرونوکي دتیتانوس عامل په کمه اندازه په خاورو کي پیداشوي دي . )Rocky( ايالتو دشمالي برخود

س په فضله موادوکي دغه بکترياموجود وي آسونه ددي . او همدارنګه دحیواناتو په فضله موادو حصو ا صً دا

ناروغي په مقابل کي ډير حساس دى اوغواګاني کم حساس دي په انګلستان او استرالیا کي په غواګانو کي دتیتانوس

ناروغي دغواګانو په رومن کي دکلستروديوم تیتاني دشديد تکثر له امله خبر

ورکړل شوي .

دا ناروغي په ټوله نړۍ کي موجوده ده خصوصا په ګرم سیرو هیوادو نو کي زيات دي

.

په هغه منطقو کي چه اب هوا ئي يخ دي کم لیدل کیږي همدارنګه په ننګرهار کي دتیتانوس ناروغۍ پیښي په

انسانانو او حیواناتو کي لیدل شويدي خو دننګرهار وليت دعامي روغتیا لخوا دتیتانوس واکسیناسیون پروګرام

دتطبیق پواسطه د دغي ناروغي اندازه په انسانانو کي کمه کړيده په بعضو هیوادونوکي په پراخه پیمانه

دواکسیناسیون پروګرام په واسطه په انسانانواو حیواناتو کي ددي ناروغي پیښي کمي کړيدي په ننګرهارکي د

موسسي دساحوي ټیمونو دفعالیت له مخي چه دننګرهار وليت په مختلفو والسوالیو کي تر سره کوي په C.R.A.A

يو سومه حیواناتو کي هم ددي ناروغي پیښي کمي شويدي .

او همدارنګه په پرمختللو هیوادونو کي دمنظم واکسین استعمال له مخي په انسانانو کي د دغي ناروغي اندازه کمه

کړي لکه چي په امريکا کي حتي د) ١٠٠ ( پیښو راپور په کال کي ورکړل شوي دي چه زيات ئي هغو خلکو پوري

Skin( محدود دي چه واده شوي دي اوهمدارنګه هغه کسان چي مخدره مواد دپوستکي لندي

زرق کوي . )poppers

په شرقي مديتراني او په جنوب شرقي اسیا کي دغه پیښي په نوي زيږيدلي ماشومانو کي زيات لیدل کیږي چه په

کال کي) ١٠٠ ( زره پیښي ددي ناروغي په واسطه منځته راځي

دناروغۍ انتقال يا نقلیدل:.

څرنګه چه ټول تي لرونکي څاروي په مختلفو درجو پدي ناروغي اخته کیږي يوسومه څاروي په اوله درجه ددي

ناروغي په مقابل کي حساس دى دناروغي عامل ديو سومه څارويو په فضله او په خاورو کي موجود وي

ددناروغي عامل دژورو زخمونودلري بدن ته داخلیږي کله چه ديو سومه څارويونوکان زخمي شي نو دناروغي

سونودنعلبندي په وخت کي چه کوم زخمونه منځته راځي. اوهم د . عامل دهمدي لري عضويت ته داخلیږي او يا دا

يوسومه څارويودبدن هغه زخمونه چه دکتي او دزين پواسطه منځته راځي کله چه دغه څا روي د ستړيا درفع

کولولپاره په ځمکه ارغړي نودغه زخمونه دخاوري پواسطه ککړيږي دناروغي عامل له همدي زخمونودلري

عضويت ته داخلیږي.

په غواګانو کي دلنګون څخه وروسته دتناسلي سیستم دزخمي کیدو پواسطه اوپه غويانوکي دښکرونو

غوڅولواودقلبي په وخت کي کله چه دپال پواسطه دغوئي پښه زخمي شي او. په میږو کي دلنګون څخه وروسته

دتناسلي سیستم زخمونو او دوړيو قینچي کولو او دسومانو قطع کولو په وخت کي چه کوم زخمونه منځته راځي .

په پسونو کي دخسي کولو څخه وروسته اوهم دوړيو قینچي کولو په وخت کي او دلکۍ قطع کولو په وخت کي چه

کوم زخمونه منځته راځي دناروغي عامل له همدي زخمونو دلري عضويت ته داخلیږي :

٦( میاشتي - اوپه نو زيږيدلي حیواناتوکي دنوم بند دلري څاروي ناروغه کیږي .په ځوانو سپیوکي چه عمرئي ) ٤

وي دځوانۍ غاښونو دختلوپه وخت کي دناروغي عامل له همدي لري عضويت ته داخلیږي. همدارنګه تیتانوس

Middle Ear, Infection, Abortion , Abscess Child birth, Skin ، کیدائي شي دسوځیدنو، جراحي

په ناروغیو کښي منځته راشي . Gangrin او ,ulcer

Puer( دنورولروڅخه تیتانوس هم انتقالیږي چه بیادهماغي په نوم ياديږي لکه دتناسلي تیتانوس

Accidetal( تصادفي تیتانوس ) pera

ئي . هغه تیتانوس چه منشا Otogenical( لري . هغه تیتانوس چه دغوږ منشا Genecology ( ولدي تیتانوس

په نامه ياديږي په څارويوکي هغه زخمونه چه ځمکي سره ډيرى اړيکي لري په Idio pathic( مشخص نه وي

اسانۍ سره دناروغي عامل له همدي لري عضويت ته داخلیږي

)) Pathogenesis : دناروغي منځته راتل

باسیلونه معمول دسپور په شکل وي چه بدن ته دزخم اوکله کله دلوڅ پوستکي دلري داخلیږي دکلستروديوم

تیتاني سپور په نارمل انساجوکي نشي کولي چه وده وکړي حتي په هغه زخمونوکي چه داکسیديشن او ړيدکشن

عمل دوينى جريان دلري په زخمونو کي موجود وي هم وده نشي کولي دناروغي مځته راتګ لپاره دسپور

Low( پواسطه دزخم ککړيدل ضرور دي دعامل دتکثراوتوکسین تولید لپاره يوشمیرشرايط لکه داکسیجن کموالي

فعال انتان او دمړو انساجو موجوديت ضروري دي چه په ، )Foreign bodies ( خارجي اجسام )oxidation

او وده کوي ، )Beding نکروزه شوي انساجوکي سپورونه تکثر

په شکل بدل او توکسین تولیدوي کله چه په حجره کي )Vegetative( )اودحجروتجزي سبب ګرځي سپورونه ژر

Brain - ته داخلیږي د Oxone( سره نښلي Pe ripheral - motor Neuron Terminal توکسین تولید شود

Presynaptic څخه Synapse عصبي حجراتوته انتقالیږي وروسته توکسین Spinal cord او stem

)G.A.B.A( او Neurotrans mitter ته تیريږي چه هلته د Terminal

منع کوونکي ازاديدل بلک کوي Gama Amino Butaric Acid

زياتیږي چي په نتیجه کي Alpha motor neurone , Resting fire rate کله چه منع کول کم شي نود

سمپاتیک نیورونونه د نخاع شوکي pregangllioric دله مینځه تګ Inhibition تولیديږي همدارنګه Rigidity

کي متا ثًره کوي چي په نتیجه کي د سمپاتیتیک فعالیت کموالي منځته راځي چي ناروغ ته gray matter په اړخي

سويه cathe cholamin دسمپا تیتیک فعالیت دکموالي عليم پیداکیږي او په دوران کي د

لوړيږي .

کي بلک کوي چي junction آزاديدل په عضلي عصبي neuro trans mitter توکسین د Tetanospasmin

مینځ ته راځي. paralysis يا weakness په نتیجه کي

څرنګه چه توکسین دعصبي نسج سره په کلک ډول سره نښلي نوکله چي اعراض منځته راشي دانتي توکسین

دورکړي سره هم له منځه نه ځي لکن دوراني توکسینونه دانتي توکسین پواسطه خنثي کیداي شي تیتانواسپاسمین

زياته خوله Hyper tension ، Tacky cordial ثره کوي چه په نتیجه کي . سیمپاتیتک عصبي سیستم هم متا

اطراح د زياتوالي سبب ګرځي Cathe cholamin اوپه متیازوکي د

اوپه غیرارادي عضلتوکي دردناکه انقباض منځته راځي تنفسي سیستم فلجیږي څاروي اکسیجن نشي اخستلي نو

داکسیجن دنه رسیدلو له کبله څاروي مري .

دتیتانوس عامل پواسطه کلینکي نښي نه ښکاره کیږي بلکي دهغه دتوکسین دتولیدله مخي کلینکي نښي ښکاره کیږي

چه داد ٢٤ ساعتونه تر ٢هفتودتفريحي دوري يامخکي ددينه په حیواناتوکي ښکاره شي دغه دوره دتوکسین دتولیدپه

متضررشوي ساحه کي اودهغه توکسین اندازه چه ويني جريان اواعصابوته رسیږي اوهغه فاصله چه توکسین

مرکزي عصبي سیستم ته طي کوي فرق لري هرڅومره چه تفريحي دوره لنډه وي نوناروغي خطرناکه وي.

) Clinical symptoms( دناروغۍ کلینکي نښي

الف: په حیواناتو کښي:.

٣هفتو پوري دي کله کله نظردټپ دنوعیت له کبله ناروغي ترڅو هفتوپوري دوام کوي . - دناروغي پټه دوره ١

داناروغي دکلینکي نښوله مخي په دريوشکلونولیدل کیږي

)Generalized Tetanus( ١: .عمومي تیتانوس

) )Localized Tetanus ٢:.موضعي تیتانوس

)Cephalic Tetanus ( ٣:.مغزي تیتانوس

١: عمومي تیتانوس ډير لیدل کیږي لومړنۍ نښي دادي چه حیوان په ډير اختیاط سره خوراک مواد اخلي اوهم ئي

په ډير احتیاط سره میده کوي او وروئي تیروي دعضلتو لړزيدل اوشخیدلوسره يوځاي احساس کیږي دڅاروي

يادزني شخیدل وائي دبدن حرکات ډيرکم او مفاصل )Lock jaw( زنه شخه پاتي وي له همدي کبله دي ناروغي ته

ئي په سختي سره خلص اوقاتیږي په اسونوکي غوږونه شخ اونیغ ولړوي دحیوان غاړه مخي خواته او سرئي په

خپل ثابته وضعه ساتي حیوان په ډير زحمت سره تګ کوي يعني قدم وهل ، تلل، تاويدل،اوشاته تلل څاروي ته

مشکل وي دخولي ترشخات ئي جمع کیږي اودتارونو په شکل سره دحیوان دخولي دشونډوپه زريعه توئیږي

دحیوان لکۍ بي حرکته شخه اودبدن څخه لري نیولي وي د غاړي او د مل د عضلتو شخوالي د غاړي او د سر

د اوږدوالي سبب کیږي او د پښو عضلتو د شخوالي له کبله څاروي د لرګي د میز شکل غور ه کوي چي اسونو

يا د لر ګي آ س وائي په بدن باندي خولي موجودي وي سترګي ننوتي او د دريمي )Saw hors ( کي د ي حالت ته

انقباض ( مل ته د (Contraction پردي پواسطه پوښل شوي وي د پوزي سورى يي پراخیږي د مل د عضلتو

کمان شکل ورکوي . د حیوان د متیازو او خوشايي اطراح کمیږي د ناروغۍ په شروع کي د بدن

١١٠ ( فارنهايت ته - کښي د) ١٠٨ )Fatal atach ( حرارت درجه نورماله وي مګر د ناروغۍ په اخري مرحلو

جیګیږي د حیوان د مرګ علت د تنفس د نه رسیدلو له امله چي د سیني عضلت منقبض وي کیداي شي .هر کله

چي غیر ارادي عصبي سیستم پري اخته شي نو ناروغي په حاد حالت کي منځ ته راځي د عضلتو د زيات فعالیت

له کبله د لکتیک اسید اندازه زياتیږي او اسیدوز منځ ته راوړي د تنفسي سیستم د سپازم له کبله په وينه کي د

عارضه منځ ته راوړي ناروغ حیوان ډير حساس وي له رڼا ))Hypoxia اوکسیجن اندازه کمیږي او په نتیجه کي

او شور نه ويريږي ځکه نو دي ناروغي ته سپوږمۍ وائي خلک فکر کوي چي په زخم باندي د سپوږمۍ اثر شوي

دي خو په دي کي سپوږمۍ کوم رول نه لري په اخره کي حیوان په ځکه لويږي او د منځه ځي دنار وغۍ د مړيني

)١٠- اندازه په اسونو کي زياته ده حتي ) ٨٠ ( فیصدو ته رسیږي په غواګانو او اسونو کي د ناروغۍ دوره د) ٥

٤ ورځي ښودل شوي ده . - ورځي او په پسونو کي د ٣

٢-: موضعي تیتانوس :د زخم په نږدي عضلتو کي سپازم او دوامداره شخوالي موجودوي چي دا عارضه ښائي تر

څو اونیو پوري دوام وکړي او بیا پرته له کوم اثر څخه له منځه ځي او يا په عمومي شکل بدلیږي.

موضوعي تیتانوس د عمومي تیتانوس د سپک شکل په توګه کله کله د منځني غوږ د التهاب په پیښو کي منځ ته

راتلي شي ددي شکل دمړيني اندازه) ١( فیصد اټکل شوي ده که چیري په تجروبوي ډول په لږ دوز توکسین د

موږک وروستنۍ پښه کي ترزيق شي موضعي تیتانوس منځ ته راځي چي په دي صورت کي د عضلتو

سپازم په اوله کي د توکسین زرق شوي پښه کي او وروسته په بله پښه کي منځ ته راځي او بیا د سیني عضلت

پري اخته کیږ ي موضعي تیتانوس ممکن په عمومي تیتانوس باندي بدل شي.

زيات شمیر موضعي تیتانوس غیر معمول دي خو وروسته له :) Cephalic Tetanus ( ٣-: دماغي تیتانوس

٢( ورځو کي - يا د سر او مخ له زخمونو او يا په پوزه کي د اجنبي جسم شتوالي له کبله په ) ١ Otitis media

١١ ( قحفي اعصابو د وظايفو زيان د ناروغۍ مهمي نښي د ي -٩ -٧ -٤ - دماغي تیتانوس څرګنديږي چي د ) ٣

چي تر ټولو زيات يي اووم زوج اخته کیږي د تیتانوس داشکل خراب عواقب لري او بڼه يي د عمومي شکل په شان

ده .

ب -: دناروغۍ کلینیکي نښي په انسانانوکې :.

باندي Spasm په زياتوالي او Tone په انسانانوکي هم دناورغۍ عمومي شکل ډير لیدل کیږي چي د عضل تو د

نومول کیږ ي د حملي متوسط حد د زخم څخه ) ٧ ( ورځي وروسته دي په) ١٥ ( فیصده پیښو کي ٣ ورځي او

Lock قسمي( ډول ناورغ ته لومړي ( Typic ١٠ ( فیصده پیښو کي ١٤ ورځي وروسته حمله منځ ته راځي په (

خوراک ( Dysphagia عضل تو د توان د زياتوالي له امله منځ ته راځي شخي Masseter د Trismus يا Jaw

سره يوځاي لیدل کیږي او يا لږ وروسته دغاړي ،او.ږو او د مل دعضل تو درد منځ Lack Jaw نه کول( او يا د

Stiffnes of prximal- ته راځي بالخره د نورو عضل تو اخته کیدل وروسته منځ ته راځي لکه د بطن شخوالي

لسونه او پښي په نسبي توګه په ناروغۍ کي برخه نه اخلي د مخ د عضل تو ، lombor muscle

مل ته د )Contraction ( دشادي خندا( سبب ګرځي د مل د عضل تو ( Riesus sardionicus دوامداره تقلص

کمان شکل ورکوي چي لس تري په اسانۍ سر ه تیريږي د سیني د عضل تو د شخوالي او د تنفسي سیستم غړو د

منقبض کیدو په نتیجه کښي ناروغ ته تنفسي مشکل ت پیدا کیږي په وينه کي د اوکسیجن اندازه کمیږي د )

په نتیجه کي ناروغ مري . )Hypoxia

٢ -.موضعي تیتانوس غیر معمول دي اعراض يي يوازي د زخم په ناحیه کي متمرکز وي د نار وغۍ راتلونکي

ښه ده.

د سر زخمونه ( د غوږ ( Head finjury د موضعي تیتانوس نادر شکل دي چي د : Cephalic Tetanus .- ٣

موجود وي خصوصا Dysfunction او د يوي يا زياتو قحفي جوړو Trismus انتان څخه وروسته منځ ته راځي

د اووم عصب د مړيني اندازه يي زياته ده .

١٠ ( ورځي وروسته د زيږيدني څخه په عمومي شکل پیداکیږي په - د نوي زيږيدلو ماشومانو تیتانوس معمول دً ) ٣

پرمختګ کوونکي ډول سره د رودلو ستونځي ،د زياتي ژړا سره موجود وي د شیدو يا نورو مايعاتو په تیرولو کي

منځ ته راځي Spasm ستونځي ژر ښکاره کیږي بدن يي شخ او

:) Diagnosis ( دناروغۍ تشخیص

الف - کلینیکي معاينات: په عادي حالت کي د تیتانوس ناروغۍ د تشنج انقباضاتو، د عضل تو شخوالي ،د

هوښیارۍ له منځه تلل او هم د بدن د درجي د لوړيدو سره تشخیص کیږي .

ددي ناروغۍ په تشخیص کي زياتره کلینیکي نښو څخه استفاد ه کیږي لکه د سترګو تنګیدل او د څاروي په

وجود کي د زخم پیداکیدل دزني شخوالي او د خولي څخه د تارونو په شکل د لړو جاري کیدل ، د ټول

وجود شخوالي او د ناحیوي اعصابو فلج هم په سترګو کیږي لبراتواري معاينات او بیو لوژيکي ټیسټونه د ناروغۍ

په تشخیص کي کومک کوي .

ب.- لبراتواري معاينات :

د مرض د تشخیص او پیژندګلوۍ په خاطر د زخم داخلي مايع او يوه برخه دداخلي ژورو انساجو څخه اخستل

کیږئ او په لندي طريقو سر ه دمعايني او لیدني لندي نیول کیږي .

١- مايکروسکوپي معاينات

٢- باکتريالوژيکي معاينات

٣- بیولوژيکي معاينات

١-: مايکروسکوپي معاينات: د اخستل شوو موادو څخه سليډ تهیه کیږي او د ګرام په طريقه رنګامیزي کیږئ د

ناروغۍ عامل چي لرګي ډوله او ګرام مثبت دي ، اطراف يي ټول شوي او په هغه کي سپورونه تولید شوي

وي د مايکروسکوپ ل ند ي لید ل کیږي همدارنګه په اخستل شوو موادو کي ځني نور ورته مايکرو اورګانیزمونه

هم په سليډ لیدل کى کیږي . ficicans Clostridium putri او Clostridium tetano morphom لکه

په منځنۍ برخه کښي ږدو د ځیني موجوداتو نه پرته دتیتانوس Kitt ٢- . بکتريالوژيکي معاينات :. ککړ مواد د

سپور داره ورته موجودات په سليډ کي لیدل کیږي ذکر شوي مواد مخکي د کښت څخه د) ٨( سانتي ګريد په

کمزوري لید ل Clostridium tetani اندازه د يو ساعت لپاره تر حرارت لندي نیول کیږي په منځنۍ برخه کي

کیږي او منځني قسمت يي يو قسم بوي کوي چي د ټوکر د سو ځیدو د بوي سره يوشانته وي .

که په منځنۍ برخه کي مايکرو اورګانیزمونه زيات ولیدل شي نو په دي صورت کي ذ کر شوو موادو ته ٨ سانتي

٣( دقیقو پوري تر ١٠ سانتي ګريد حرارت لندي - ګريد په اندازه تر ٢٠ دقیقو پوري حرارت ورکوو او يا هم) ٢

نیسو .

میکروبونه د لومړني خوراک په وسط کي Clostridium tetani ٣.- بیولوژيکي معاينات:. کله چي

١٠ ورځو پوري ايښودل کیږي تر څو چي - ٣٧ سانتي ګريد په ترمسان کي د ٦ - تشخیص شي همدغه مواد ٣٦

توکسین تولید شي چي وروسته دغه توکسین تجروبوي حیواناتو ته ترزيق کیږي وروسته ذکر شوي مواد فلتر

٠.٥ ( ملي لیتر پوري ٢ يا ٣ موږکانو ته د - کیږي تر څو د میکروب څخه خالي شي فلتر شوي مواد د) ٠.٣

هغوي د وروستۍ پښو د پوستکي لندي ترزیق کیږي ، ترزيق شوي موږکان په ١٢ ساعتونو کي مري

همدغه مواد د تیتانوس ضد سیروم سره مخلوط کوي او هغه بیا د ٤٥ دقیقو لپاره د ترموستات لند ي ساتل کیږي

او په همدي ډول د پخوا په شان دوه موږکانو ته د پوستکي لند ي ترزيق کیږي او دواړه موږکان د ترزيق له کبله

ضرور ژوندي پاتي کیږي .

اناتو پتالوژيکي تغیرات:.

کوم حیوان چي د ذکر شوي ناروغۍ څخه مړه شوي وي د هغوي جسد شخ شوي وي او د حیوان په بدن باندي

ئي تور تاريکه داغونه لیدل کیږي او وينه يي ښه نه لخته کیږي ،زړه يي غټیږي او سږ و کي يو نوعه

داغونه لیدل کیږئ او دزړه په عضل تو او د سږو په پلورا کي نقطوي خونريزي لیدل کیږي خو بايد د جسد د

د سپورونو په واسطه Clostridium tetani خلصولو څخه ډډه وشي ځکه د جسد په خلصولو سره د

مخیط ککړيږي .

توکسین:. Clostridium tetani د

ددي توکسین په دري ډولو نو ويشل شوي دي :

) neurotoxin( ياعصبي توکسین )Tetano spasmin( ١- تیتانواسپاسمین

1.دا يو قوي عصبي توکسين دي او حرارت سره حساس دي چي داد بي حرکتۍ

په مرحله کي توليد ،وده او وروسته د ټوټه کيدوڅخه ازاديږي وژو نکي دوز يا

٢١٠ ملي ګرام سره - يي) ٥٠ ( فيصده د موږک لپاره ده، چي دامعادل دي د ٨ M.L.D

.

هیمو لیزين(: ( Tetano lysine ٢ -. تیتانولیزين

دا يو توکسین دي چي اوکسیجن سره حساس دي دا هم د نورو توکسینونو په شان فعال ګروپونه لري لکه

چي حجروي عشاګاني تخريبوي ،سره کرويات حلوي او نیکروزه کوي يي چي د SH.activated toxin

دي او دوباره د میکروب دتکثر او د توکسین د ) Lathal( او وژونکي Cardio toxic تجربوي حیواناتو لپاره

تولید لپاره شرايط برابروي .

.: Non spasmogenic Toxin -.٣

د بدن څخه خارج تولید يږي لکن د ناروغۍ په تولید کي يي کوم رول نه دي لیدل شوي خو داسي نظر موجوددي

چي د محیطي اعصابو فلج منځ ته راوړي .

:) Resistant of Bacteria( د بکتريا مقاومت

١٥ (دقیقو پور ي له منځه - دغه بکتريا د لمر د مستقیم حرارت له کبله په ١٢ ورځو کي او په جوش اوبو کي ) ١٠

١٨ ( ساعتونو پوري او د حرارت په ٨٠ سانتي - ځي ددي بکتريا توکسین د لمر دوړانګو په مقابل کي د) ١٥

٢٠ دقیقو پوري له منځه - ګريد درجه کي په دوه ساعتو کي او د حرارات په ١٣٥ سانتي ګريد درجو کي د ١٠

١٢ ( ساعتو نو کي له منځه وړي او همدارنګه د هايدرو - ځي همدارنګه ٥% فیصده فینول د بکتريا سپور د ) ١٠

کلوريک اسید ) ٠.٥ ( فیصده دغه وخت ٢ ساعتونو ته کموي

د ناروغۍ تفريقي تشخیص:.

سره Meningitis نیکس اومیکا په زهرو ،بکتريايي ، Rabies د تیتانوس ناروغي د تشخیص په وخت کي د

یز کي لندني . او نیکس اومیکا په زهرو کي لیدل کیږي مګر په راب Rabies اشتباه کیږي ځکه دي ته ورته عليم په

ژامي فلج کیږي او لړي بهیږي ولي ټو ل بدن يي شخوالي نه لري حرکت کولي شي او په هر شي خوله لګوي او

کي Meningitis نیکس اومیکا په زهرو کي جسم شخیږي مګر د سترګو دريمه پرده نه راوزي په بکتريايي

عموما تبه او په وقفوي ډول تشنو جونه موجودوي مګر د تیتانوس قطعي تفريقي تشخیص د نورو ناورغیو سره په

لبراتوار کي د عامل د لید و په واسطه کیږي .

: ) Treatment ( د ناورغۍ تداوي يا

ددي ناروغۍ دتداوۍ لپاره اول بايد د توکسین د تولید علت له منځه ويوړل شي په اول قدم کي بايد د میکروب

ددوخول لره په مکمله توګه ضد عفوني شي چي په دي ترتیب سره د توکسین تولید له منځه ځي

.

که چیري حیوان ناقراره وي د موضعي يا عمومي بي هوشۍ څخه کار اخلو وروسته بايد دزخم ځاي د ضد عفوني

موادو په واسطه پاک پريمنځل شي او يا لمده پارچه د ضد عفوني د زخم د پاسه چي زخم وپوښوي کیښودل شي

که ککړه برخه د حیوان د لکۍ په برخه کي وي لکۍ بايد غوڅه کړي شي په آسو نو کي موضعي تداوي مشکله ده

ځکه چي نوموړي څاروي زيات تحريکیږي چي په ډير زخمت سره کیداي شي چي د څاروي يو پښه پورته کړي

شي د موضعي تداوۍ په وخت کي حیوان ته ناحیوي يا عمومي بي هوشي بايد ورکړل شي او حیوان بايد په يوه

تیاره ځاي کي وساتل شي او سهیل الهضم خوراکي مواد ورکړل شي څاروي په نرم ځاي او د رڼا څخه پناه ځاي

کي د غږ او شور څخه لري وساتل شي تر څو تحريک کم شي څومره چي تحريک زيات وي د توکسین جذب هم

زياتیږي .

بايد د ياده ونه باسو چي دوا ورکول د خولي د لري خطرناک دي هغه وخت بايد دوا د خولي دلري ورکول شي

چي څاروي د خوراکي موادو د تیرولو توان ولري او اوبه وڅښلي شي .

په دي وروستیو وختو کي امريکايي پوهانو د وريد د لري هايدريت او د نیوکائین د ورکولو څخه مثبته نتیجه تر

١٥٠ سي سي د دوه نیم فیصده محلول د ١٠ ورځو لپاره په - لسه کړي د ه په د ي ترتیب چي په مقدار د ١٠٠

دوامداره توګه او وروسته د دوه ورځو په منځ کي د پینسیلین تطبیق په يو جیګ دوز سره او کلورو پرومازين دوه

ملي لیتره په کیلو ګرام وزن د وجود د عضلي د لري تطبیق شي ،

د عامل دمنځه وړل د موضعي او عمومي پینسیلین د تطبیق پواسطه صورت نیسي .

د پینسیلین په نسبت تیتراسکلین او کلورامفینیکول سره حساس دي او امینو ګلوکو زائیدونو Clostridium tetani

سره مقاويم دي .

) د مسکن او ارام راوړونکي دوا په واسطه لکه کلورو پرومازين د ناروغۍ عليم کموي کلوروپرومازين ) ٠.٤

ملي ګرامه په کیلو ګرام وزن د وريد دلري او يا يو ملي ګرام په کیلو ګرام وزن د عضلي دلري تطبیق کیږي ،

١٠ ورځو يا د ناروغۍ د عليمو د له منځه تللو پوري تطبیق کیږي ، بینزائیل - دعه اندازه د دوهم ځل لپاره د ٨

پینسیلین ٢٠ ملي ګرامه په کیلو ګرام ژوند ي وزن د وريد يا عضلي د لري تطبیق کیږي او ١٢ ساعته وروسته

پروکا ين پینسیلین ) ٢٠٠٠٠ ( واحده په کیلو ګرام وزن د عضلي دلري او دغه دوا هر ١٢ ساعته بعد د پینځه

ورځو لپاره تطبیق کیږي .

څخه استفاده کیږئ خو کله چي د ناروغۍ عليم Tetanus anti toxin د دوراني زهرو د حنثي کولو لپاره د

ښکاره شي نو چندان نتیجه نه ورکوي د تیتانوس ضد سیروم )غیر فعال ايمو ن (هغه توکسین خنثي کوي

چي عصبي سیتم )عصبي ګانګلیو زيدونو( سره پیوسطه نه وي خو کله چي اعصابو سره پیوسته شي نوبیاد

پواسطه محافظت نه کیږي Tetanus Anti Toxin

Tetanus Anti کله چه دتیتانوس توکسین په بدن کي نفوذ نه وي کړي نو کولي شو چه دزخم په شاوخوا کښي

زرق کړو. Toxin

انسانانو کي هم په تیتانوس ناروغي اخته ناروغان بايدپه يوه تیاره اوارامه کوټه کي بستر کړل شي هلته

) T.I.G( بايد مزاهمت موجودنه وي د

٣٠٠ ( واحده هرڅومره چي ژرکیږي دعضلي دلري تطبیق شي. -٥٠ ( Tetanus Immuno Globolin

وروسته دجلدي ټسټ څخه ) Tetanus Anti Toxin موجودنه وي نو  Tetanus Immuno Globolin کچیري

١٠٠٠٠٠ ( واحده نیمائي دعضلي او نیمائي وريدي لري څخه په ډيري پاملرني سره زرق شي زخمونه -٥٠٠٠٠

اجرا شي ) ١٠٠٠٠٠ ( يونټه په کیلو ګرام وزن په ) ٢٤ ( ساعتونو کي Debrided بايد پاک شي او داړتیا له مخي

په شپږو کسري دوزونو دوريد له ل ري دلسو ورځو لپاره ورکړل شي. Penicillin G

٤٠ ( میلي ګرام - کچیري دپینسلین په مقابل کي حساسیت موجود وي نو تیتراسیکلین په ) ٢٤ (ساعتونوکي ) ٣٠

په کیلوګرام وزن په څلورو کسري دوزونودخولي دلري دلسو ورځو لپاره هم مؤثردي. همدارنګه

ګتور Diazepam اوسفالوسپورين دپینسلین په عوض هم استعمالیږي دسپازم لري کولو لپاره Metronidazole

١،٢ ( میلي ګرام په کیلوګرام وزن دورځي په شپږو کسري دوزونو دوريد دلري تطبیق شي - دي چه ) ٠،٦

.

٣( کسري دوزونه هم ورکول کیدائي شي په شديدوحالتو کي چي تنفسي - په نوي پیدا شوي ماشومانوکي) ٢

اجراشي: Tracheo tomy ستونزي موجود وي بايد

)Provention( دناروغیۍ مخنیوي اوکنټرول

دتیتانوس دناروغۍ کنټرول څخه په څارويوکي منظور دادي:

هغه څاروى چه زخم لري او دبکترياؤ سره دککړيدني امکان موجود دي بايد دانتي تیتانوس واکسین ترزيق شي

انتي تیتانوس په هغه وخت کي ضروردي چه دتیتانوس ناروغۍ منځته راتلل مطرح وي خصو صا هغه زخمونه

چه دخاوري سره ککړ وي اويا په ځني جراحي عملیاتو کي لکه دنوم پري کول ،دلکي پري کول ،

دسومانو قطع کول ،دوړيوقینچي کولو په وخت کي اودلنګون په وخت کي دناروغۍ دمخنوي لپاره د تعقیم شوي

منطقوکي ټول حساس Enzootic ورته زرق شي په Toxoid سامان آلتو څخه استفاده وشي او

څاروي دتوکسائید په وا سطه واکسین اووقايه کړاي شي. چه دتوکسائید دتطبیق څخه ) ١٤ ( ورځي وروسته معافیت

حاصلیږي توکسائید په څارويو کي دواکسین په ډول استعمالیږي .

١٠٠٠٠ ( واحده - دنوروازمیښتونوله مخي دناروغۍ مخنوي لپاره په آسونو اونورو لويو څارويوکي ) ٥٠٠٠

١٢ ( ورځودغه مقدار دوباره - توکسائید اووړوکو څارويوته ددي مقدار څلورمه برخه تررزيق کیږي اوپس له ) ١٠

تطبیق اوتکراريږي .

البته دانتي تیتانوس توکسین د تطبیق سره دناروغۍ مخنوي نشي کیداي بايد همزمان زخم تداوي شي .

په يوه میاشت اويو دوز يو کال Toxoid دغه واکسین په هرسن کي کیږي په معمولي حیواناتو کي دوه دوزه

وروسته لزم دي. مګرقیمتي حیواناتو لپاره په هروپنځوکلونوکي يوزرق توصیه کیږي :

په همدي وخت کي ضروري ده چي Toxoid کله چي واکسین شوي حیوان پدي ناروغۍ اخته شي نو يو دوز

دغه زرق دبدن معافیت لوړه وي او لوړ انتي باډي تولیدوي .

زرق کول Toxoid او هغه حیوانات چي دتیتانوس په مقابل کي واکسین شوي نه وي دناروغۍ په وخت کښي د

بي فائیدي ده ځکه داولني انتي باډي تولید ډير بطي وي .

په ښځینه اسپو کي دمعافیت تولیدول مخکي دلنګون څخه معموله ده چي تقريبا دري میاشتو پوري په بچي کښي

٦ ( اونیو په عمر کي ترزيق شي . - معافیت تولیده وي اوهم بايد داسپو بچیو ته دتولد څخه ) ٥

په انسانانو کښي ددي ناروغۍ مخنیوي او کنټرول دزخم دجوړيدو په اساس چي دپنیسلین دترزيق پواسطه کیږي

وروسته دناروغۍ په ضد واکسین شي .

اود ) Homan Tetanus- Immunoglobolin )H.T.I او هم دغیر فعال معافیت دتولید لپاره د

٦ ( میاشتو کي د) -٤- څخه استفاده کیږي په انسانانوکښي دتیتانوس واکسین پدي ډول دي چي په ) ٢ Toxoid

د ناروغۍ Toxoid اوپس لدينه په هر لسو کالوکښي D.P.T ( Diphtheria Pertusis Tetanus

دمخنیوي لپاره مؤثر دي

په ننگرهار کښي دتیتانوس ناروغۍ پیښي :.

په ننګرهار کي دتیتانوس ناروغۍ پیښي په انسانانو اوحیواناتو کي دنوروساري ناروغیو په نسبت کم لیدل شوى دى

١- : دننګرهار مرکزي حیواني کلینیک مؤ ظفو ډاکترانو په قول پدي ناروغۍ اخته محدود څاروى کلینیک ته

راوړل کیږي چي اکثريت ئي ددي ناروغانو يوسومه حیوانات دى په ) ١٣٨٤ (هجري شمسي کال

کي په تیتا نوس ناروغۍ اخته ) ٦(څاروى کلینیک ته راوړل شوى دى چي ځیني ئي ددرملني لندي نیول شوي

اوځیني ئي دناروغۍ دشدد له امله بغیرله تداوۍ څخه رخصت شوي دى .

مؤسسى دمؤ ظفو ډاکترانو په قول دتیتانوس ناروغۍ C.R.A.A ٢-: د .1

پیښي .دننګرهار وليت دنورو ولسوالیو په نسبت په دوربابا،نازيان ،

اوپه ګړوکو،کي زيات لیدل شوى چي علت ئي ديوه سومه څارويو زياته روزنه ده .

چي په انتقالي کارونو کي ورڅخه استفاده کوي چي په انتقالي کارونو کي ددي څارويو دوجود ځنیو برخو

زخمي کیدو اودزخمونو دحفظ الصحي دنه مراعت کولو په نتیجه کي دغه ناروغي په زياته اندازه منځته راځي .

دديو په قول دتیتانوس ناروغۍ اخته حیواناتو خاص احصايه مونږ سره موجوده نده خود) ١٣٨٢ (هجري شمسي

کال نه مخکي ددي ناروغۍ اندازه

٨٠ ( فیصده پوري ؤ خواوس چي زمونږ ګرځنده ټیمونه په مختلفو ساحوکي دحیواناتو دروغتیا ساتلو په -٧٠(

٤٥ ( ته راټیته شوي ده. - فعالیت بوخت دى نو ددي ناروغۍ فیصدي ئي ) ٤٠

٣-:دصحت عامى دساري واټ مؤظفو ډاکترانو په قول په ) ١٣٨٤ (هجري شمسي کال کي ) ١٠ ( تنه دتیتانوس

ناروغان مونږ سره بستر شوي دى چي) ٦( تنه ښځینه او ) ٤( تنه ئي نارينه دى او پدي ناروغانوکي مړينه نده

شوي.

او داناروغان دننګرهار وليت دمختلفو ولسوالیو پوري مربوطي دي . اوپدي ناروغانوکي دکنړ اود لغمان

وليتونو ناروغان هم شامل دى .

دناروغۍ اقتصادي تاوانونه :.

توګه پري اخته کیږي نو ) Sporadic( اقتصادي تاوان ئي نسبت څو ساري ناروغیو ته کمه خو داچه انسانان په

له همدي کبله دا ناروغۍ خطرناکه او دصحت دشتمنۍ دښمن ګڼل کیږي .

بلکي ددي ناروغۍ څخه دصحت ساتل داهیت وړ بريښي په دي ناروغۍ اخته حیوانات نه يواځي داچي خپل

محصولت له لسه ورکوي بلکي خپل ژوند هم دلسه ورکوي.

) Vaccine of Tetanus( دتیتانوس واکسین

: Tetanus Toxide B.w.co Improved :-١

داواکسین دپیچکارۍ په شکل جوړيږي دآسونو او نورو حیواناتوته چي پدي ناروغۍ اخته کیږي دمعافیت لپاره ئي

استعمالیږي او دډير وخت لپاره حیوان دناروغۍ څخه ساتي

بکتريا څخه لسته راغلي دي . )Clostridium Tetani( .داواکسین د

داستعمال طريقه :

د) ٢( سي سي واکسین دتطبیق پواسطه په حیوان کي انتي باډي تولیديږي او داولي دوزنه يو میاشت وروسته بیا )

٢( سي سي تطبیق کیږي چه داد يوکال لپاره کار کوي اود دوهمي دوز نه يوکال وروسته د) ٢(سي سي ترزيق

پواسطه دټول عمر لپاره معافیت حاصلیږي.

دغه دوزدټولو حیواناتو لپاره ) ٢( سي سي ټاکل شوي ده آس لپاره په عضله کي زرق کیږي او دغاړي منځني

برخه دزرق لپاره بهتره ده .اوپه نورو حیواناتو کي دپوستکي لندي

تطبیق کیږي .

دي . ml دواکسین بسته بندي 2

)Tetanus Anti Toxin concentrated B.w( ٢-:تیتانوس انتي توکسین

دايوسیروم دي چي مخکي تر مخکي د تیتانوس ناروغۍ څخه د معافیت لپاره د زخم منځته راتلو

څخه وروسته تطبیق کیږي .

١٠٠٠ ( يونیټه د - مثل دتیتانوس ناروغۍ لپاره ) ١٠٠٠ ( يونیټه يا دوه سي سي سیروم په رګ کي کیږي يا د ) ٥٠٠

پوستیکي لندي ترزيق کیږي او د ناروغ حیوان لپاره روزانه ) ١٠ ( سي سي ورته زرق کیږي تر څو صحت ياب

شي .

5000 يا ٢٥٠٠٠ يونټه امپول پیداکیږي . Iu 1500 يا Iu بسته بندي د بوتل

نتیجه ګیري :.

په نوم هم ياديږي يو عفوني ناروغي ده ټول ګرمه وينه لرونکي څاروى پري ) Lock Jaw( د تیتانوس ناروغي د

اخته کیږي او مړينه هم منځ ته راوړي ددي ناروغۍ سره د افغانستان ټول خلک اشنايي لري ځکه چي داناروغي

په حیواناتو او انسانانو کي لیدل کیږي په اول قدم کي تداوي امکان لري خو کله چي ټول کلینیکي نښي

ولیدل شي د مړيني امکان يي زيات وي .

د نوموړي ناروغۍ عامل يو ډول بکتريا د ه چي د زخم دلري بدن ته داخلیږي کله چي بدن ته داخل شوه د پټي

دوري څخه وروسته حیوان په ډير احتیاط خوراک اخلي او هم يي په ډير احتیاط سره میده کو ي د عضلتو

لړزيدل او شخیدل سره يو ځاي احساسیږي او د بدن د تودوخي درجه يي د ناروغۍ په اخري مرحلو کي د)

١١٠ ( فارنهايت ته او چیتیږي په تشخیص کي يي د کلینیکي عليمو او لبراتواري ټسټونو څخه استفاده -١٠٨

کیږي دمرض د مخنیوي له پاره بايد د انتي تیتانوس واکسین تطبیق شي انتي تیتانوس ته په هغه موقع کي ضرورت

دي چي د تیتانوس ناروغي منځته راتلل مطرح وي د ناروغۍ مخنیوي لپاره د تعقیم شوي سامان څخه استفاده

وقايه کړاي Toxoid کیږئ په هغو منطقو کي چي تیتانوس ناروغي زياته وي په هغه صورت کي بايد څاروى په

د تطبیق سره دناروغۍ مخنیوي نه شي کیدلي بايد همزمان زخمونه تداوي شي . Toxoid شي د

پیشنیهادونه :

مربوطه مرجعو ته لندې سپارښتنې کیږي چې:

١ -: ددي ناروغۍ تاوانونو په باره کي ټولو هیوادوالو ته او خصوصا مالدارانوورونو ته د تلويزون،راډيو ،مجلي

او اخبارونو په واسطه پوره معلومات ورکړي .

٢ -: په هره ولسوالۍ کي بايد منظم حیواني کلینیکونه جوړ کړي تر څو مالداران خپل مالونه د ناروغۍ په وخت

کي نژدي کلینیکونو ته انتقال کړي اوتر تداوي لندي ونیول شي .

٣ -: دولت بايد ددي ناروغۍ په مقابل کي په ټول هیواد کي انساني او حیواني واکسیناسیون پراخ کمپاين شروع

کړي ترڅو ددي ناروغۍ څخه انسانان او حیوانات په امان کي پاتي شي .

سپارښني:

١-. ګرانو او محترمو هم مسلکیانو ورونو تاسو ته بهتره معلومه ده چي تیتانوس يوه خطرناکه

ډول انتقالیږي او همیشه له پاره د وترنرۍ ) non contagious( ناروغي ده چي په غیر مستقیم Zoonosis

ډاکتران د ساري ناروغیو خطرونو سره مخامخ دي او خپل خوږ ژوند يي له لسه ورکوي چي ښکاره مثال يي

د موسس يو غړي ډاکتر کريم ال چي په همدي ناروغۍ کي خپل ژوندئي دلسه ورکړل. C.R.A.A د

٢- . ټولو هیوادوالو څخه زما غوښتنه داده چي ددي ناروغۍ څخه ځان وساتۍ او د ځان ساتلو طريقه يي داده چي

په وجود کي د زخمونود رامنځه کیدو په صورت کي دزخمونو حفظ ا لصحه مراعت کړي په کلیو او بانډو کي

زياتره خلک په زخمونو باند ي خاوره اچوي تر څو وينه ودريږي خو اکار بده او ناوړه عواقب لري ددي کار څخه

بايد جدي خوداري وشي او هم زياتره ماشومان په لوڅو پښو ګرځي چي دا هم د خطر څخه حالي نه دي بايد په

لو څو پښو و نه ګر ځي تر څو ددي ناروغۍ ښکار نه شي .

 

مقدمـــــــــــــــــــه :

 

پشم عبارت از الیافی است که در بالای جسم گوسفند و یک تعداد حیوانات دیگر روئیده و خواص منحصر به فرد را دارا میباشد. هیچ الیافی دیگر چه نباتی و چه مصنوعی خواص الیاف پشم را به صورت عام و تام نداشته و از اینرو جای آنرا اشغال کرده نمیتواند.پشم یک امتعه ی تجارتی خیلی ارزشمند میباشد.سالانه میلیونها تن پشم در بازارهای تجارتی بین المللی به فروش میرسد.پارچه جات پشمی،لباسهای پشمی و انواع قالین از صادرات مهم و پر منفعت کشورهای تولید کننده ی آن به شمار رفته سالانه میلیونها دالر از این ناحیه عایدشان میگردد.

امروزه در دنیا بیشتر از یک هزار میلیون گوسفند وجود دارد که انواع آن بیش از دوصد نوع بوده که اقسام مختلف پشم را تولید مینماید.

گوسفند مرینوس که مشهورترین گوسفند دنیا به شمار میرود و نفیس ترین پشم دنیا را تولید میکند.پشم درشت و پشم قالین معمولاً از نوع گوسفندان آسیایی بدست میاید. پشمهای متوسط اکثراً از یک تعداد نسلهای گوسفند انگلیسی که برای همین مقصد انکشاف نموده و به دیگر نقاط جهان انتشار یافته است،تولید میگردد.

هر نوع پشم مورد استعمال جداگانه دارد.چناچه پشم نفیس مرینوس برای ساختن پارچه جات پشمی و لباسهای نازک و نفیس پشمی و پشم قالین، برای تهیه ی قالین و اقسام فرش به کار میرود.

در افغانستان در حدود (20 ) میلیون و ده نوع گوسفند وجود دارد که سالانه بیش از (25000 ) تن پشم قالین را تولید  نموده یکمقدار آن در داخل کشور بمصرف رسیده و از ناحیه صادراتی متباقی آن مقدار زیاد اسعار خارجی به وطن عزیز ما سرازیر میگردد. قالین افغانی دارای جنسیت و مرغوبیت عالی و شهرت جهانی میباشد.

پشم از یک نوع پروتئین که به نام کیراتین (Keratin ) یاد شده واز(18) نوع آمینو اسید تشکیل گردیده، ساخته شده است. این پروتئین در ساختمان موی،شاخ،ناخن، سم،پر و امثال آن نیز به کار رفته است.نموی الیاف پشم و موی در پوست در فرورفتگی های کوچک که به نام فالیکول(Follicle ) یا بته یاد میگردد،صورت میگردد.

پارچه ها و لباسهای ساخته شده از پشم یک عایق بسیار عالی در مقابل سرما و گرما بوده و نمیگذارد تا سرما به بدن وارد و گرما از آن فرار نماید.همچنان قابلیت جذب رطوبت توسط پشم در صحت بدن رول ارزنده دارد. پشم میتواند یک مقدار آب قابل ملاحظه را بدون اینکه کاملاً اشباع گردد جذب نماید.

یک مقدار الیاف دیگر حیوانی از قبیل موهیر یا موی بز انگورا، کشمیره یا پت، پشم شتر،الپاکا،لاما و غیره نیز در تهیه پارچه ها و لباسهای زینتی مورد استفاده قرار میگیرند که از ان جمله (Mohair ) شهرت جهانی دارد.

الیاف ابریشم هم در حقیقت یک نوع رشته ی حیوانی است که از غوزه ی کرم ابریشم بدست می آید.

از جمله عوامل و فکتورهایی که در کمیت و کیفیت پشم تأثیر وارد مینماید: تغذیه،حفظ الصحه،طرز نگهداری گوسفند و طرز قیچی نمودن و آماده ساختن آن برای مارکیت و فروش میباشد.عملیه ی سورت بندی و درجه بندی نیز در آن تأثیر فراوان دارد.

یکی از عواملی که در فروش و تقاضای پشم مشکلات ایجاد مینماید همانا موجودیت الیاف گوناگون مصنوعی است. پارچه ها و لباسهای تهیه شده از الیاف مصنوعی گر چه از حیث خواص جای پشم را کاملاً گرفته نمیتواند ولی در عوض از نگاه استحکام،مرغوبیت و خصوصاً ارزان بودن شان دایماً با پشم در رقابت میباشند.این الیاف معمولاً از مواد طبیعی وکیمیاوی مانند ذغال سنگ،بنزین، گاز طبیعی، الکهول،سلولز،شیر،هوا،آب، نمک، سنگهای معدنی و غیره به طور مصنوعی ساخته میشوند که دارای موارد استعمال مختلف میباشند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

·       پشم و اهمیت آن در ادوار مختلف تاریخ:

 

پشم عبارت از لباس طبیعی گوسفند و یکی از قدیمیترین رشته ایست که در نساجی از آن استفاده میشود.دوازده هزار سال قبل یک شکارچی دوره ی سنگ دریافت که پشم گوسفند نسبت به پوستهای حیواناتی که به مقصد لباس استفاده میکردند نرم تر و ضخیم تر است.به اثر این کشف مهم شکارچی خدمت بزرگی برای پیشرفت عالم بشریت نمود.

پشم برای فامیل های شکارچیان قبل التاریخ لباس و پناهگاه های گرم تهیه و لباسهای پشمی شان گردش آنها را به فاصله های دور دست در موسم سرمای سرد ممکن ساخت. پشم از ابتداء کشف رول مهمی را در اقتصاد جهان بازی نموده است.

اگر کسی بخواهد تاریخ پشم را از ابتداء تا کنون مطالعه نماید در حقیقت حیات بشر را از مغاره ها تا به آسمان خراشهای امروزی مطالعه خواهد نمود، گوسفند یگانه حیوانی بوده که در حدود شش هزار سال قبل از میلاد اهلی گردیده و انسان های آن دوره مشاهده نمودند که گوسفندان به صورت دسته جمعی بود و باش نموده و به آسانی گرد هم جمع میشدند و هم گوسفند یگانه حیوانی بود که برای انسان های  آن زمان خوراک،پوشاک و پناهگاه تهیه مینمود. از سبب همین خواص خوب ذکر شده است که گوسفند بار اول توسط انسانها اهلی شده است. گله های گوسفندان شکارچیان را موقع داد تا صاحب هستی و دارایی گردند و به فکر آینده و ازدیاد گوسفندانشان بیافتند.

زنان شکارچیان پشم را اول توسط انگشتان و بعداً توسط تاب دادن و ماشین بافندگی به لباس تبدیل و باعث بلند رفتن اهمییت و قیمت پشم گردیدند.

بابلی ها در حوالی چهار هزار سال قبل از میلاد و حضرت مسیح لباسهای پشمی می پوشیدند و قرار شواهد دست داشته باستان شناسان اهالی ترکیه شغل تجارت پشم را داشتند و در سال (2500) قبل از میلاد تولید پشم در بین النهرین (Mesopotamia) تجارت پشم یک حرفه ی مهم بود.

صفحات سفالی نشان میدهد که سومری ها شغل تجارت گوسفند را داشته و این امتعه ی تجارتی آن زمان را به ممالک همجوار میفروختند.قبایل کوچی آسیا که در علفچرهای هموار این قاره دو هزار سال قبل از میلاد بود و باش داشتند، در پرورش و نسلگیری تعداد زیاد گوسفندان اشتغال داشتند. این قبایل قالین را برای فروش و لباس پشمی را به سوارکاران منطقه رواج دادند.در قرون بعدی تجاران صنعتی طریق ساختن پارچه های پشمی را از این سوارکاران آموخته و این صنعت را به ممالک حوضه ی مدیترانه با خود بردند. رومی ها بار اول گوسفند را برای تولید پشم نفیس به هسپانیه نسبت داشتن اقلیم خوب بردند.نسلگیری از این گوسفندان سبب بوجود آمدن نسل مرینوس گردید. پشم مرینوس هسپانیوی در آن زمان بهترین و نفیس ترین پشم دنیا محسوب میگردید.

از گوسفندان مرینوس طوری مراقبت میگردید که کسی حق خارج کردن آن را از هسپانیه نداشت و به متخلفین جزای مرگ داده میشد.با بوجود این جزای سخت نسل گوسفند مرینوس از راه پرتگال به دنیای دیگر نیز معرفی گردید. در قرن سیزدهم دو قسم گوسفند در هسپانیه یافت شد که یکی آن را بنام گوسفند مهاجر و دیگر آن را بنام گوسفند ساکن یا موطن یاد مینمودند.

گوسفند مرینوس از نسل گوسفندان مهاجر هسپانیوی به میان آمده است. شواهدی که طریق نسلگیری مرینوس را نشان بدهد در دست نسیت. ولی سیستم گوسفند داری آن زمان که گوسفندان مرینوس را بار آورده به این نسل خواص دلخواه را میدهد. گوسفندان مرینوس دوصد تا چهار صد سال در تابستان از علفچرهای زمستانی به علفچرهای تابستانی برده میشدند. تکرار متوالی این عمل به این گوسفندان خواص یکجا بودن را آموخت و گوسفندانی که این خواص را نداشتند از گله جدا میشدند و از بین میرفتند. گوسفندان میش را گوسفند داران هرگز نمیکشتند و می گذاشتند تا در اثر پیری از بین بروند. گوسفندانی که عمر زیاد داشتند تعداد بره های زیادتری تولید میکردند و به این صورت انتخاب طول عمر یکی از خواص عمده این نسل گردید.مسافرت بین علفچرهای زمستانی و تابستانی ضرورت به شنگل قوی و سخت که در مقابل لنگ شدن مقاومت داشته باشند،داشت. گوسفندانی که به اثر راه رفتن زیاد و شنگل ضعیف لنگ میشدند از گله جدا شده از بین میرفتند.

در عوض گوسفندانی که دارای شنگل سخت و محکم بودند زنده میماندند. نسل های بعدی این گوسفندان همه دارای شنگل سخت بوده و در مقابل راه پیمایی فواصل بعید مقاومت داشتند.گوسفندان مریض بدون اینکه تداوی میشدند از بین میرفتند، به این ترتیب نسلی که دارای مقاومت زیاد به مقابل امراض داشته باشند باقی میمانند.

در سال (55) قبل از میلاد رومی ها انگلستان را فتح کردند و فن پشم بافی را به انگلیسی ها آموختند.مارکوپولو در وقت مراجعتش از چین به وینس(Venice) گوسفند وحشی را در پامیر که وصف این گوسفند را در سفرنامه خویش درج کرده است.این گوسفند بنام مارکوپولو یا (Ovis Poli) نامگذاری گردیده است. شاید نسل گوسفندان امروزی افغانستان از همین گوسفند به میان آمده باشد.

امروز اگر گذر ما به راه ابریشم در بدخشان بیافتد هنوز هم این گوسفند را احتمالاً خواهیم دید.گوسفند در افغانستان مانند دیگر ممالک دنیا اهمییت بسزایی داشته و از آنها پشم، گوشت، پوست و شیر و غیره حاصل میشود.این حاصلات گوسفند نه تنها در داخل مملکت استعمال میشود بلکه در اثر فروش آنها به ممالک خارج یک مقدار اسعار خارجی نیز بدست میاید،ازینرو پشم بنام رشته طلاقی یاد میشود. از زمانهای خیلی قدیم اهمییت اقتصادی را در بین امتعه تجارتی بین الدول حاصل نموده است.

در دنیای امروز ساینس طریقه های جدید برای استفاده ی زمین ها را مزروع و تمدید علفچر های  جدید و ازدیاد نسل گوسفندان عالی تر را بصورت بهتر ممکن ساخته و حاصلات پشم نفیس را بیشتر گردانیده است.

امروزه بیشتر از نه هزار ملیون گوسفند در دنیا موجود بوده و پنج ملیون پوند پشم سالانه از این گوسفندان تولید میگردد. حصه ای از این پشم برای لباسهای پوشیدنی در نساجی مصرف شده و متباقی آن گلیم، قالین و غیره ساخته میشود.پشمی که به مقصد لباس استعمال میشود از پشم های نفیس زمان رومی ها فرق فاحشی دارد. زیرا نسلگیری که توسط رومی ها برای بدست آوردن پشم نفیس شروع و تا امروز ادامه دارد سبب این فرق گردیده است.در این حصه علم وراثت رول مهمی را بازی نموده است.اما خاصیت دلخواه پشم تا کنون محافظه شده است. در دوازده هزار سالی که پشم کشف و استعمال گردیده انسانها تاکنون قادر به بافتن کدام رشته دیگر نشده اند که خاصیت رشته پشم را داشته باشد. ساینس دانان توسط میکروسکوپ الکترونیکی، انکسار نور، اشعه ی ایکس(X-ray) و طریق جدید کیمیاوی قادر شده اند تا برای ما شرح ساختمانی پشم را روشن سازند.

این محققین در یافته اند که پشم از پروتئین ساخته شده است. در پروتئین ساختمانی پشم (18) امینواسید بکار رفته است.نظر به خواص کیمیاوی و فزیکی پشم یکی از مغلق ترین رشته های نساجی که از حیوانات زنده بدست می آید،می باشد و خواصی را که گوسفندان به اثر مشقت و راه پیمایی های زیاد برای پیدا نمودن غذا در پشم خویش جمع و نگهداری نموده اند برای مقاصد مختلف آنرا قابل استفاده گردانیده است.

پشم در طول سالیان دراز خواص خوب خود را حفظ و توانسته است رقابت خویش را با الیاف نباتی و مصنوعی محفوظ نگهدارد.گر چه بعضی از الیاف در بعضی جهات نسبت به پشم بهتر و خوبتر است اما تمام اوصافی را که پشم دارد را دارا نمیباشد.

 

 

 

خواص عمــــــــــــده پشم از قرار ذیل میباشد:

1. پشم دارای خالیگاهی است که رطوبت را زودتر نسبت به دیگر الیاف جذب می کند،حتی قادر است 18 فی صد وزن خویش را بدون آنکه رطوبت آن حس شود جذب نماید. همچنین پشم قادر است که 50 % وزن خود آب را جذب نماید،بدون آنکه مشبوع گردد. که این خاصیت برای نگه داشت صحت انسان خیلی مهم میباشد، چه عرق و رطوبت خارجی توسط لباس پشمی بدون آنکه به صحت ضرری داشته باشد توسط لباس پشمی جذب میگردد.

2. پشم بهترین عایق حرارتی بوده،حرارت جسم را نگه داشته و نمیگذارد برودت از خارج بداخل لباس پشمی نفوذ نماید.

3. قابلیت ارتجاعی پشم زیاد است و تقریباً 30 % طول نورمال خویش کش شده و به حالت عادی مراجعت مینماید.از این لحاظ  لباس های پشمی مقابل چملکی و کش شدن مقاومت دارند.

4. پشم خیلی سبک میباشد.تکه های درشت پشم برای گرم نمودن بدن بدون آنکه تعداد زیاد لباس که وزن آن زیاد میشود برای گرم نمودن استعمال میشود.

5. پشم رنگ شده،رنگ خویش را به زودی از دست نمیدهد و هم نسبت بدیگر الیاف خوبتر رنگ میشود.

6. دوام پشم خیلی زیاد است، رشته پشم تاب خورده به آسانی کش شده و این کار بدون اینکه رشته پشم قطع شود صورت میگیرد.

7.   پشم خیلی محکم است.

8.   قابلیت احتراق پشم کم بوده یعنی به آسانی نمیسوزد.

 

یکی از اقلام عمده ی صادرات افغانستان پشم است و قسمت عمده ی آن از گوسفند غلجایی، بادغیسی، هزارگی،ترکی و مقدار کمی هم از بز و شتر بدست میاید.

 افغانستان گر چه نظر به مساعدت اوضاع و استعداد محیط همیشه مستحصل پشم بوده و دایماً تجارت پشم را با ممالک همجوار و دور دست دوام داده است. ولی به سبب آنکه پشم افغانستان در سابق طبق اصول و مقتضیات تجارت عصری صادر نمیشد.در بازارهای دنیا شهرت و مزایایی را که مخصوص پشم افغانی است کسب کرده نمیتوانست.

مشتریهایی که پشم افغانستان را خریداری می نمودند آنرا نظیف، پاک و بسته بندی کرده به ممالک خود صادر مینمودند و در بازارهای دنیا مثل لندن، برلین، نیویارک و غیره به نام های جعلی به فروش میرسد و این عیب بزرگ به سبب تجارت انفرادی بود که به اجناس قیمت های صادراتی کشور رونقی داده نشده ولی اینکار را دیگران کرده و مفاد هنگفتی را بر میداشتند.

این وضع مدت درازی در مسایل تجارتی مملکت ما حکمفرما بوده ولی به تدریج اصلاح شده و پس از تشکیل مؤسسات اقتصادی در صادرات پشم افغانستان نیز اصلاحاتی پدید آمد و در ضمن این اصلاحات پیداوار پشم افغانستان موقعیت و شهرتی در بازار های بزرگ تجارتی دنیا کسب نمود.

صادرات پشم از سال 1352 الی شش ماه اول سال 1357 با قیمت اسعاری فروخته شده است.

حجره نباتي  :

نباتات از واحدهای زنده و فعالی به نام حجره تشکیل شده‌اند که معمولا در درون دیواره حجره جای دارند. هر حجره ، از دیواره حجره ای و غشای سیتوپلاسمی و سیتوپلاسم و هسته تشکیل شده است. وجود دیواره حجره ه‌ای در نباتات آنها را از جانوران متمایز می‌سازد. جنس این دیواره از سلولز است. هر دو حجره مجاور را یک تیغه میانی از جنس پکتین از هم جدا می‌کند .

مقدمه

حجره واحد ساختاری مشترک در تمام موجودات زنده است. حجره عنصری مستقل ، کوچک و دارای اندازه میکروسکوپی است. محتویات حجره ايي مجموعه‌ای از اجزا با ساختاری بسیار پیچیده و ترکیبات خاص است. تمام ظواهر و پدیده‌های حیاتی و واکنشهای موجود ، ناشی از فعالیت محتویات پروتوپلاست درون حجره ايي است حجرات نباتات نسبت به حجرات حيوانات دارای اشکال متنوعتری هستند. حجره ‌های نباتي دارای اشکال چند ضلعی با قطرهاي مساوی و منظم و یا کشیده هستند و علاوه بر آن حجرات گیاهی ، محصور در غشای شکل دهنده نسبتا سخت و محکم و مقاوم هستند که گاه نازک و گاهی ضخیم است.

در یک توده حجره  ايي همگن سازنده یک بافت ، همه حجرات دارای یک اندازه و یک شکل و معمولا چند وجهی‌اند. در نباتات آلی اندازه حجرات متناسب با کار آنهاست و بر حسب ماهیت بافت و نقشی که در نبات  دارند اندازه آنها متفاوت است. اندازه و طول حجرات سازنده جسم نباتات به ماهیت و ویژگی آن حجره بستگی دارد و به طول ماليكولهاي پروتئینی موجود در آنها و همچنین به میزان فعالیت هسته حجره  و دوره استراحت آن ارتباط دارد.

سیتوپلاسم هر دو حجره مجاور به وسیله منافذ موجود (پلاسمودسم‌ها) با هم ارتباط دارند. غشای سیتوپلاسمی از یک لایه دو مولکولی فسفولیپید تشکیل یافته است که پروتئینها به دو صورت سطحی و عمقی در آن غوطه‌ورند. نقش غشای سیتوپلاسمی حفظ تراوایی انتخابی است. زمینه سیتوپلاسم اساسی‌ترین قسمت درونی حجره را تشکیل می‌دهد، زیرا اکثرا اعمال بیوسنتزی یاخته در آن صورت می‌گیرد. انساج در این زمینه قرار دارند. یکی از ویژگیهای سیتوپلاسم جنبش دائمی آن است که در اثر انقباض ریزرشته‌ها بوجود می‌آید، ولی ریزلوله‌ها به این جریان جهت می‌دهند.

 

 

روش مشاهده سلول گیاهی :

ساده‌ترین راه مشاهده سلول گیاهی ، مطالعه سلولهای اپیدرم فلس پیاز است. اپیدرم فلس پیاز در زیر میکروسکوپ با بزرگنمایی ضعیف به صورت سلولهای چند وجهی کشیده‌ای است که بطور منظم که هم قرار داشته و بهم چسبیده‌اند. چنانچه این اپیدرم را با محلول رقیق یدیدوره آغشته سازیم هسته سلولها بطور محسوسی مشخص می‌گردد. در هسته یک یا دو هستک به صورت نقاط روشن دیده می‌شود. علاوه بر هسته در داخل سلولها واکوئل یا (حفره‌های سیتوپلاسمی) نیز وجود دارد که در ابتدا کوچک و پراکنده هستند و با رشد سلول بهم ملحق شده ، حفره‌هایی واحد و بزرگ را تشکیل می‌دهند.

در سلولهای پیر و مسن که واکوئلها قسمت اعظم فضای درونی آنها را فرا می‌گیرند هسته به گوشه‌ای رانده شده ، سایر محتویات سلول به صورت ورقه نازک در اطراف واکوئل مرکزی چسبیده به غشا باقی می‌مانند. به علت چسبندگی و یکی بودن غشای سیتوپلاسمی با غشای سلولزی لذا غشای سیتوپلاسمی بطور عادی قابل مشاهده نیست ولی با اضافه کردن چند قطره محلول آب و نمک 20 درصد و ایجاد کیفیت پلاسمولیز غشای سلولی از غشای سلولزی جدا و قابل رویت می‌گردد.

ادامه مطلب

به نام خدا »

ريشه يابی مشکلات تغذيه ايی در گلة گاوهای شيری

در اغلب اوقات هنگاميکه گاوها آنگونه که انتظار می رود شير توليد ننمايند يا اينکه گله از

نظر سلامتی دچار مشکل شود ، جيره های غذايی تنظيم شده (و در واقع متخصصين

تغذيه که جيره های غذايی را تنظي م می نمايند) ، مورد انتقاد قرار می گيرند .

در اغلب موارد ، اکثر مشکلات تغذيه ايی ترکيبی از چندين فاکتور بوده که بگونه ايی تغيير

پيدا کرده اند که باعث کاهش در توليد شير ، کاهش در رشد و سلامتی گله شده اند .

جيره های غذايی تنظيم شده ميتوانند خود بتنهايی مشکل ساز باشند ، اما ساير

فاکتورهای مديريتی وابسته نيز ميتوانند در اين قضيه سهيم باشند . غالب اوقات ، اعمال

تغيير در مديريت عملی ميتواند مشکل را برطرف سازد . در جدول زير برخی از مشکلات

که در گلة گاو شيری بروز می کند به صورت کلی آورده شده اند و مواردی را که می

بايست در زمينة برطرف سازی آنها مد نظر قرار گيرد ، مشخص می نمايد :

مشکلات تغذيه ايی موارد قابل بررسی بمنظور برطرف سازی مشکل

گاوها آنگونه که

انتظار می رود

شير توليد نمی کنند

١- ارزيابی برنامه مديريتی تغذية گاوهای شيرده ( جيره و

تغذيه و مديريت عملی )

٢- ارزيابی تغييراتی که در کيفيت علوفة مصرفی انجام

شده است .

٣- آخرين تاريخی که جيره های گلة گاو شيری تنظيم

شده اند ، چه زمانی بوده است ؟

۴- دکتر دامپزشک گله را از نظر سلامتی کلی ارزيابی

نموده است ؟

۵- اخيرا چه تعداد از گاوها زايش نموده اند ؟ (ميانگين

تعداد روزهايی که گاوها در حال شيردهی هستند)

۶- ارزيابی قابليت دسترسی گاوها به آبشخور و کيفيت آب

مصرفی

٢

مشکلات تغذيه ايی موارد قابل بررسی بمنظور برطرف سازی مشکل

پايين بودن ميزان

چربی شير (پايين تر

٣ % برای گاو / از ٢

هولشتاين)

١- ارزيابی مجدد جيره هايی که بطور عملی داده می شوند

(و مصرف می شوند) از آن جهت که ببينيم آيا جيره ها

احتياجات غذايی گاوها را تأمين مينمايند؟

٢- چند کيلوگرم دانة غلات (يا کنسانتره) در هر وعدة غذايی

داده می شود ؟ (انتظار می رود در هر وعدة غذايی چهار

ساعته کمتر از ۴ کيلوگرم مصرف شود)

٣- ارزيابی مقدار فيبر مؤثر (فاکتور جويدن) خوراک : الف) آيا

گاوها علوفة خشک ساقه بلند مصرف می نمايند؟ ، ب)

را از هم (TMR) آيا گاوها اجزاء جيره های غذايی مخلوط

جداسازی می نمايند؟ ، ج) آيا اجزاء جيره های غذايی

مخلوط بيش از حد ميکس شده اند و اندازة ذرات غذا

کاسته شده است ؟

۴- آيا ۶٠ % گاوها بهنگام استراحت در حال جويدن لقمة

غذايی (نشخوار) هستند؟

مشکلات اندام

حرکتی – لنگش

(زگيل مودار روی

پاشنه پا و گنديدگی

سم)

١- ارزيابی جيره هايی که داده شده و بوسيلة گاوها مصرف

می شوند ،بخصوص بررسی دقيق ميزان کربوهيدرات غير

در جيره غذايی (NSC) نشاسته ايی

٢- ارزيابی جيره هايی که توسط گاوها مصرف می شوند برای

اندازه گيری مقدار فيبر مؤثر خوراک (فاکتور جويدن غذا که

باعث عمل نشخوار می شود)

مقادير بالای نيتروژن

اوره ايی شير

(MUN)

نيتروژن اوره ايی شير بالاتر از ١۴ ميلی گرم بر دسی ليتر

ارزيابی جيره های مصرفی گاوها بخصوص از نظر کيفيت پروتئين

مصرفی (قابل تجزيه و غيرقابل تجزيه بودن پروتئين در دستگاه

گوارش ) و همچنين مقادير کربوهيدرات غير نشاسته ايی در

خوراک

٣

مشکلات تغذيه ايی موارد قابل بررسی بمنظور برطرف سازی مشکل

اسهال

١- آيا کلية گاوها به اين مشکل دچارند يا اينکه بصورت تکی

در گله مشاهده می شود ؟

٢- آيا دکتر دامپزشک وضعيت سلامتی اينگونه گاوها را

ارزيابی نموده است ؟ (اسهال خونی زمستانه ،

سالمونلا ، بيماری يون)

٣- ارزيابی خصوصيات و ويژگيهای جيره غذايی که عملا مورد

استفاده گاوها قرار می گيرد ؟

برگشتگی (جابجايی)

شيردان گاوهايی که

در اواسط دورة

شيرواری قرار دارند

١- ارزيابی فيبر مؤثر جيره هايی که بوسيلة گلة گاوهای

شيری مصرف می شود (مدت زمانی که جيره های

غذايی مخلوط در حال ميکس شدن هستند - مقدار دانه

غلات يا کنسانتره ايی که در يک دورة زمانی چهار ساعته

توسط گاوها مصرف می شود)

٢- ارزيابی مقدار جداسازی اجزاء مواد خوراکی که بوسيلة

گاوها انجام می شود .

٣- ارزيابی ميزان مواد معدنی ماکرو (کلسيم) در جيرة

غذايی گاوهای شيری

برگشتگی (جابجايی)

شيردان گاوهايی که

در دورة ۴۵ روزه پس

از زايش قرار دارند

ارزيابی دورة انتقالی گاوها در زمانيکه بسمت جيره های دورة

شيردهی می روند ، بعلاوه برنامه های مديريت تغذيه ايی ٢١

روز قبل از زاييمان

تب شير در گاوهای

تازه زا

ارزيابی محتوای مواد معدنی (پتاسيم ، سديم ، سولفور و کلر

– بغير از کلسيم) در جيرة غذايی ٢١ روز قبل از زايش گاو ها

جفت ماندگی در

گاوهای تازه زا

بازنگری در برنامه های غذايی بويژه مواد معدنی/ويتامينه در

طول دورة خشکی گاوها (بعنوان مثال مقدار سلنيوم بعلاوه

بالانس جيره های آنيونی-کاتيونی : محتوای پتاسيم ، سديم ،

کلر ، سولفور جيره)

٤

مشکلات تغذيه ايی u1605 موارد قابل بررسی بمنظور برطرف سازی مشکل

لاغر بودن گاوهايی که

کمتر از ۶٠ روز از زايش

آنها می گذرد

۶- ١- ارزيابی دورة انتقالی گاوها ( ٣ هفته قبل از زايش تا ٨

هفته بعد از زايش)

٢- ارزيابی گاوهای خشک و برنامه هايی که برای دورة ٣

گاوهای خشک در نظر (Close-up) هفته مانده به زايش

گرفته شده است (آيا گاوها به علوفة خشبی و افزايش

ميزان دانه غلات يا کنسانتره قبل از زايش عادت کرده

اند ؟)

٣- ارزيابی مديريتی آخور گله های شيری بمنظور حصول

اطمينان از وجود فضای کافی آخور و خوراک برای

گاوهای تازه زا جهت مصرف آن

گاوهای خشک وزن

خود را از دست می

دهند

ارزيابی برنامه های غذايی گاو خشک – کيفيت علوفة

خشبی که مصرف می شود ، قابليت دسترسی گاوها

به چرای آزاد ، استرس گرمايی ، مقدار دانة غلات يا

کنسانتره که متناسب با کيفيت علوفة خشبی مصرف می

شود

مشکلات گوساله زايی

در تليسه ها

١- ارزيابی وضعيت بدنی تليسه ها قبل از زايش – آيا آنها

بيش از حد چاق هستند ؟

٢- ارزيابی برنامه های غذايی تليسه ها

گوساله های بدنيا آمده

از تليسه ها بسيار

کوچک هستند

ارزيابی برنامه های غذايی تليسه ها

آيا جيره های غذايی تليسه ها پس از اينکه کيفيت علوفة

خشبی مورد آزمايش قرار گرفت ، بالانس شدند ؟

بازنگری در مديريت چرای آزاد : هم از نظر کيفی و هم از نظر

کمی

مشکلات اندام حرکتی

که بمدت کوتاهی پس

از زايش در تليسه ها

ديده می شود

ارزيابی مشکل غذايی تليسه ها برای حصول اطمينان از اينکه

تليسه ها به ميزان مناسب و کافی جيرة غذايی بالانس شده

دريافت می نمايد

گلهای مختلف و خصوصیات آنها

 

کلزا:

رنگ گلها زرد یا سفید رنگ بوده و گرده حاوی 22 تا 25 درصد پروتئین زرد رنگ و میزان عسل تولیدی در هر  هکتار 50 تا 100 کیلوگرم می باشد. عسل کلزا براحتی شکرک می زند. تاریخ گلدهی آن از اواخر فروردین ماه یا اوایل اردیبهشت ماه تا اواخر اردیبهشت ماه است.

 

شلغم ، شلغم سبز:

 

پروتئین گرده 22 تا 25 درصد و عسل تولیدی در هر هکتار 100 تا 500 کیلوگرم می باشد. گلدهی آن از اواسط اردیبهشت تا اواخر خرداد است. 

 

درخت پرتقال:

 

گلدهی آن از اوایل تا اواخر فروردین است.یک کلنی قوی می تواند ظرف مدت 10 روز 80 کیلوگرم عسل از یک باغ پرتقال جمع آوری کند. رنگ عسل این درخت زرد روشن و رنگ گرده آن آبی روشن است.

پنبه:

 

گل آن زرد روشن است و میزان عسل تولیدی در هکتار آن 100 تا 200 کیلوگرم است. زنبوران قادرند روزانه از هر هکتار 1  تا 5/2 کیلوگرم عسل جمع آوری کند.

 

آفتابگردان:

 

گل آن زرد رنگ و دارای عسلی خوش طعم ، مطبوع و زرد مایل به قهوه ای(کهربایی) و رنگ گرده آن کهربایی است.عسل آفتابگردان زودتر از سایر عسل ها شکرک می زند. تاریخ گلدهی این گیاه به آب و هوا ، تاریخ کاشت و رقم گیاه بستگی دارد؛ ولی بیشتر در ماههای خرداد و تیر است. با استقرار 15 کندو در وسط یک مزرعه به وسعت 20 هکتار 38 کیلوگرم عسل از هر کندو می توان برداشت نمود.

 

درخت سیب:

 

گلهای آن سفید ، صورتی یا قرمز لعلی است. میزان عسل تولیدی از هر هکتار 0 تا 50 کیلوگرم و دوره گلدهی آن 9 روز است. شهد سیب دارای 2/46 درصد قند است. تاریخ گلدهی فروردین تا خرداد ماه است. میزان شهد متوسط و میزان گرده آن بسیار زیاد است. رنگ عسل کهربایی روشن است. 

ادامه مطلب

علوم دامي ، رشته اي كه براي شهرنشينان خيلي جالب توجه نمي باشد براي كلان شهرهايي همانند تهران علوم انساني نيز چنگي به دل نمي زند واي به حال علوم دامي اما به هر حال از شهرنشينان محصول وخمات مهندسان علوم دامي و بسياري از افرادي كه در عرصه توليد محصولات دامي تلاش مي كنند بيشترين استفاده را مي برند . رشته مهندسي علوم دامي، يکي از مهمترين رشته هاي کشاورزي است و به منظور تأمين نيروي انساني متخصص و ماهر مورد نياز بخش علوم دامي کشور، در جهت استفاده بهينه از امکانات موجود و بهره گيري از آخرين اطلاعات علمي در زمينه هاي متنوع پرورش دام و طيور و افزايش توليد کمي و کيفي پروتئين حيواني، در مراکز آموزش عالي کشور ايجاد شده است.
1- مهندسي علوم دامي
1-1) تعريف و هدف
علوم دامي مجموعه علوم و فنوني است که در زمينه تغذيه و بهداشت، ژنتيک و اصلاح، فيزيولوژي و مديريت و پرورش حيوانات اهلي و طيور مورد استفاده قرار مي گيرد.
مراکز آموزش عالي کشور در 4 مقطع جداگانه علوم دامي دانشجو مي پذيرند:
الف) کارداني: شامل رشته هاي تکنولوژي توليدات دامي، تکنولوژي پرورش طيور، تکنولوژي پرورش گاو و گاوميش، تکنولوژي پرورش زنبور عسل و تکنولوژي پرورش دام در مرتع.
ب) کارشناسي: شامل رشته هاي مهندسي علوم دامي، مهندسي توليدات دامي، مهندسي پرورش گاو و گاوميش، مهندسي پرورش طيور.
ج) کارشناسي ارشد: شامل رشته هاي تغذيه دام، ژنتيک و اصلاح دام، دکتراي فيزيولوژي دام.
د) دکتراي تخصصي: شامل دکتراي تغذيه دام، دکتراي اصلاح دام، دکتراي فيزيولوژي دام.
تربيت نيرو در مقطعهاي کارداني، کارشناسي، کارشناسي ارشد و دکتراي تخصصي در زمينه هاي مختلف علوم دامي به منظور تأمين نيروي متخصص مورد نياز در واحدهاي دامپروري، سازمانها و نهادهاي تخصصي و برنامه ريزي، مراکز آموزشي در مقطعهاي متوسطه و عالي، محقق و پژوهشگر در بخش کشاورزي و تربيت مجريان، مديران و کارشناسان امور دام در بخشهاي دولتي، تعاوني و خصوصي از جمله هدفهاي اين رشته تحصيلي است.
1-2) اهميت و جايگاه در جامعه
تأمين پروتئين مورد نياز کشور همواره از عمده مشکلات اقتصادي و در عين حال پرهزينه بوده است. در شرايط فعلي نيازهاي غذايي انسان يا از طريق توليدات گياهي تأمين مي گردد و يا از طريق توليدات دامي. توليدات دامي بهترين منبع تأمين پروتئين مورد نياز جوامع بشري است. اهميت اين امر باعث گرديده است که امروزه در کشورهاي پيشرو جهان شاهد پيشرفتهاي شگرف تکنيکي در تأمين منابع پروتئين باشيم. با توجه به موارد فوق نياز و جايگاه رشته علوم دامي در جامعه مشخص مي گردد.

صنعت و بازار كار

تواناييهاي لازم براي داوطلبان اين رشته و ادامه تحصيل در آن
داوطلب بايد از روحيه کار در محيطهاي کشاورزي و روستايي، کار در کنار حيوانات و گياهان و همچنين از قدرت جسمي لازم، برخوردار باشد و در درسهاي علوم پايه مخصوصاً زيست شناسي قوي باشد.
تواناييهاي فارغ التحصيلان
دانش آموختگان رشته علوم دامي در مقطعهاي تحصيلي مختلف، مي توانند در موارد مختلف، ايفاي وظيفه کنند که به طور مختصر به شرح زير است:
الف) کارداني:
- اداره امور واحدهاي پرورش دام، طيور و زنبور عسل.
- کمک به کارشناسان در تدوين و اجراي برنامه هاي مديريت پرورشي، بهداشت، تغذيه، اصلاح، توليد مثل و ...، دام و طيور.
- همکاري در اجراي طرحها و استفاده بهينه از امکانات موجود.
ب: کارشناسي:
- مديريت واحدهاي توليدي دولتي، تعاوني و خصوصي دامپروري.
- کارشناسي مختصص برنامه ريزي در زمينه هاي مختلف علوم دامي در سازمانهايي چون وزارت کشاورزي، جهادسازندگي و غيره.
- تدريس در هنرستانهاي کشاورزي و کارشناسي امور آموزشي و تحقيقاتي در مراکز آموزش عالي، تحقيقاتي و مشاوره اي.
ج) کارشناسي ارشد
- تدريس درسهاي علوم دامي در آموزشکده ها و دانشکده هاي کشاورزي.
- تحقيق در زمينه هاي مختلف امور دام و طيور.
- برنامه ريزي و هدايت امور اجرايي و تخصصي در زمينه هاي مختلف علوم دامي.
د) دکتراي تخصصي:
- تدريس و پژوهش در مراکز آموزش عالي و پژوهشي کشور - قبول مسووليتهاي مهم اجرايي و مشاوره اي در امر برنامه ريزي، انتقال فن آوري و افزايش توان توليدي بخش علوم دامي کشور.
- کمک در توسعه مرزهاي دانش و فنون پيشرفته در رشته هاي مختلف علوم دام.